MEKKÎ B. EBÎ TÂLİB'İN "ER-Rİ'ÂYE" ADLI ESERİNİN TECVÎD İLMİNDEKİ YERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEKİR SITKI KUDU
Danışman: İbrahim Tetik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kur'ân, asırlar boyunca fertlerin akıl ve gönül dünyalarını mihmandar edecek çağlar üstü öğretilerini, insanların anlama ve kavrama beceresine sunmuş böylelikle temeli sımsıkı atılmış bir karakter inşasını amaçlamıştır. Bu kutsal kitabın tatbik edilmesi her şeyden önce anlaşılmasına, anlam dünyasında derinleşme ise, keyfiyete haiz bir tilavete bağlıdır. Bir tasfiye eylemi ve ilim tahsilinde haliyle ilk önce tilavete müracaat edilmelidir ki bu bağlamda Kur'ân'la muhatap olma aşamalarından ilkini tilâvet oluşturmuştur. Kur'ân tilâveti öteden beri Hz. Peygamber döneminde pratize edilen ve sonraki süreçte adına tecvîd denilecek kaideler bütününe göre icra edilerek zamanla bir tilavet kültür, gelenek ve birikimi oluşmuştur. Buna rağmen gerek Arap dünyası gerekse ülkemizde kimi çevrelerce alanın belki de ilk kapsamlı eseri sayılabilecek "er-Ri'âye" göz ardı edilerek ideolojik okumalarla tecvîdin bidat olduğu iddia edilmektedir. Tecvîdin olgunlaşarak günümüze intikal sürecindeki olgu ve olaylara tanıklık eden tarihsel bağlam tespit edilmeden, tasavvur ve dönüşümler göz ardı edilerek, müstakilleşme süreci ve bu zaman zarfında tebarüz eden literatürün tespiti yapılmadan bu tür yersiz, temelsiz ve hakkaniyetsiz iddialara cevap verilebilmesi mümkün değildir. Bu açıdan dönemin ilmî, dinî, kültürel hususen de kıraat ve tecvîd birikimine dair önemli izlerini taşıyan, tecvîd kültür tarihimizin önemli yapı taşlarından birini oluşturan Mekkî'nin (v. 437/1045) "er-Ri'âye" adlı eseri yüksek lisans tezimize konu olacaktır. "er-Ri'âye"nin muhteva analizi ve dönemde meydana getirdiği tecvîd paradigmasından hareketle, öncesindeki veciz çalışmalara kıyasla muhtelif konuları içeren kapsamlı ilk tecvîd çalışması olduğu savı, akademik disiplin ve ilkelere riayet etmek şartıyla tetkik edilecektir. "er-Ri'âye"de müellifin dile getirdiği tilavet hataları ve bunlara sunduğu nitelikli çözüm önerileri, çağımızda benzer problemlerinin üstesinden gelinmesinde bir dayanak teşkil edecektir. Çalışma alan araştırmacıları ve tecvîd eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdüren mukrîlere kaynak çeşitliliği sunulabilecek potansiyele sahiptir. Projenin nihayete erdirilmesi ile tecvîd tedrisinde otorite olarak kabul edilen İbnu'l-Cezerî (v. 833/1429) öncesinde de disiplinli ve nitelikli çalışmalar yapıldığına dair kazanılan bilincin sürdürülmesi hedeflemektedir.