Şeker pancarı üretiminde lider iller ve Türkiye'nin 2024-2027 dönemindeki üretimlerinin arıma modeliyle tahmini
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYLÜL AKAN
Danışman: Ahmet Semih Uzundumlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Şeker pancarı, endüstriyel şeker üretiminde rafinasyon işlemlerinden geçen önemli bir kültür bitkisidir. Ekonomik değerinin yanı sıra katma değeri yüksek, çeşitli girdilere ve istihdama katkı sağlayan bir üründür. Yüksek şeker içeriği nedeniyle hem gıda hem de hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, 2024-2027 dönemi için Türkiye'deki şeker pancarı üretimindeki ilk 10 il ve Türkiye toplamı için üretim miktarlarının tahmini amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Çalışmanın ana verileri TÜİK'ten elde edilmiştir. Ayrıca çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan, makale, kitap, tez ve raporlardan yararlanılmıştır. 1991-2023 yıllarına ait 33 yıllık şeker pancarı üretim verileri, SAS programında ARIMA yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular: Türkiye genelinde şeker pancarı üretiminde ilk sırada %28,19 ile Konya yer alırken, onu %8 ile Yozgat ve %5,9 ile Eskişehir izlemektedir. Tahmin sonuçlarına göre, 2019-2023 döneminde ilk on ilin üretimdeki payı %73,51 iken, 2024-2027 için bu oranın %74,80'e çıkması beklenmektedir. Üretimi artan iller arasında Konya, Aksaray, Kahramanmaraş, Kayseri ve Sivas yer alırken; Yozgat, Eskişehir, Afyonkarahisar ve Tokat'ta düşüş öngörülmektedir. Bu düşüş özellikle özelleştirme yapılan illerde yoğunlaşmaktadır. Ankara'da ise üretimin sabit kalacağı tahmin edilmektedir. Sonuç: İncelenen iller, Türkiye üretiminde belirleyici rol oynamakta olup, üretim trendleri bölgesel politikalar ve yatırımlar çerçevesinde dikkatle izlenmelidir. Verimliliği artırmak ve düşüş eğilimindeki illeri desteklemek amacıyla bölgesel tarım politikaları yeniden değerlendirilerek yerel ihtiyaçlara uygun teşvik mekanizmaları geliştirilmelidir. Anahtar kelimeler: Özelleştirme, Şeker Pancarı Fabrikası, Şeker Pancarı Üretimi, Zaman Serisi