HALK ARASINDA KEYİF VERİCİ OLARAK KULLANILAN BAZI KOZMOPOLİT BİTKİ TÜRLERİNİN UYUŞTURUCU ÖZELLİKLERİNİN VE GENOTOKSİSİTESİNİN BELİRLENMESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hüsnü Bayam

Danışman: Handan Uysal

Özet:

Amaç: Ülkemizde yaygın olarak bulunan Solanaceae familyasından Datura stramonium L., Hyoscyamus niger L.ve Nicotiana rustica L. türlerinin keyif verici özellikleri vardır. Ayrıca kolay ulaşılabilir olmaları, kullanımlarının yasal olarak suç unsuru oluşturmamasından dolayı bu bitkiler uyuşturucu olarak kullanılmaktadır. Narkotik özellikli bitki türlerinin, canlılar üzerindeki etkileri kısa sürede gözlenemeyebilir. Ayrıca beklenen etkiler vücutta bulunan çeşitli koruma mekanizmaları ile baskılanabilir. Ancak sürekli alındığında doz-süre etkileşimi ile uygun organlarda birikmeye devam da edebilir. Fakat bu durum canlıların bu bitkilerden etkilenmediği anlamına gelmemektedir. Bu durumda in vitro olarak farklı dozlarda, akut ya da kronik alımlara bağlı değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu çalışma keyif verici bitkilerin insanlarda genotoksik etkili olup olmadığını belirlemek için yapılmıştır. Yöntem: Çalışma üç aşamadan oluşmaktadır. Önce yukarıda bahsettiğimiz bitkilerin uyuşturucu etkilere sebep olan madde içerikleri GC-MS yöntemi ile belirlenmiştir. Daha sonra bu maddelerin oksidan kapasitelerini belirlemek için FRAP testi kullanılmıştır. Son olarak genotoksik etkinin belirlenebilmesi için in vitro MN testi uygulanmıştır. Bulgular: Elde edilen verilere göre, kullanılan bitkilere ait su ve metanol ekstraktlarının yüksek oranda alkaloid (nikotin, atropin, skopalamin vb.) içerdikleri saptanmıştır. Ayrıca kullanılan tüm ekstraktların oksidatif etkili oldukları belirlenmiştir. Son olarak genotoksisite testinde, artan doza bağlı olarak mikronükleuslu hücre sayısının arttığı tespit edilmiştir. Sonuç: Tez çalışmasında kullanmış olduğumuz tüm bitkisel ekstraktlara ait alkaloidlerin oksidatif etkileri genotoksisiteye sebep olmuştur. D. stramonium L., H. niger L. ve N. rustica L. gibi keyif verici olarak kullanılan bitkilerin insanlara verdiği zararlar düşünüldüğünde, resmi kurumlar tarafından yeni düzenlemeler yapılması ve yasal tedbirlerin alınması gereklidir.