Soğanda Dip Çürüklüğü Hastalığı Etmeni Fusarium proliferatum'un Biyolojik Mücadelesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FIRAT GÜRKAN AKSOY
Danışman: Elif Tozlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Soğan ülke ekonomisi açısından büyük önem taşıyan önemli bir ihracat ürünüdür. Ancak soğan üretimi ve verimi hem hasat öncesi hem de hasat sonrası çeşitli biyotik (canlı) ve abiyotik (cansız) faktörlerden olumsuz etkilenebilmektedir. Özellikle hasat sonrası dönemde fungal ve bakteriyel patojenler soğanlarda ciddi ürün kayıplarına neden olabilmektedir. Bu kayıplar hem üreticiler hem de ülke ekonomisi açısından önemli bir sorundur. Türkiye'de soğan üretimi yapılan bölgelerde Fusarium proliferatum'un neden olduğu soğan dip çürüklüğü sorunu oldukça önemlidir. Bu hastalık etmeni soğanın kök bölgesinde ciddi hasarlara neden olarak ürün kayıplarına yol açmaktadır. Bu kayıpların önlenmesi için dayanıklı soğan çeşitlerinin kullanımı, ürün rotasyonu, solarizasyon, sanitasyon, biyolojik kontrol ve fungisit uygulamaları gibi çeşitli mücadele metodları önerilmektedir. Fungusit uygulamaları ile ilgili yapılan çalışmalarda benomil, benomil + mankozeb, karbendazim, karboksin, maneb, metoksietil civa klorür, procymidon, penconazole, tebuconazole, thiram ve vinclozolin gibi çeşitli fungisitlerin tohumlara uygulandığında soğanlarda kök ve soğan çürüklüğü zararını azalttığı da tespit edilmiştir. Ancak bu fungisitlerin insan sağlığına ve çevreye olumsuz etkileri dünyada ve ülkemizde kullanımlarının yasaklanmasına neden olmuştur. Ayrıca diğer fungisitler de doğrudan tüketilen ürünlerde kalıntı sorununa yol açabilmektedir. Bu nedenle bu patojenle mücadele için yeni stratejilere ihtiyaç duyulmuştur. Bu bağlamda bu çalışmada soğan dip çürüklüğü hastalığı etmeninin mücadelesinde bazı bakteriyel biyokontrol ajanlarının etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Besi otamında geliştirilen 24 bakteriyel biyokontrol ajanının F. proliferatum'a karşı etkinliği, ikili kültür denemeleri yoluyla in vitro koşullar altında test edilmiştir. Bulgular: İkili kültür testlerinde bakteriyel biyokontrol ajanlarının etmenin gelişmesini engelleme oranları %18,85 ile %66,67 arasında değişmiştir. Yapılan bu çalışma ile in vitro koşullarda soğan dip çürüklüğü patojeni F. proliferatum'un gelişimi üzerinde en yüksek etki PM-18 (Pseudomonas chlororaphis) (%66,67) straininde tespit edilmiş, bunu TV-17C (Bacillus subtilis) (%66,53) ve A-16 (Agrobacterium radiobacter) (%65,26) strainlerinin takip ettiği görülmüştür. Sonuç: Sonuç olarak; hastalığın kontrolü açısından en etkili bulunan 3 bakteri straininin uygulamasının soğan yetiştiriciliğinde soğan dip çürüklüğü hastalığının kontrolünde biokontrol ajanı olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Biyolojik mücadele, Fusarium proliferatum, Soğan dip çürüklüğü