Sınıf öğretmenlerinin motivasyonu ve iş doyumunun öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VAHİT AĞA YILDIZ
Danışman: Durmuş Kılıç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin motivasyonu ve iş doyumunu öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde incelemektir. Ayrıca motivasyon ve iş doyumuna etki eden etmenleri belirlemek de amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma karma yöntem desenlerinden açıklayıcı desenle yürütülmüştür. Araştırma Erzurum ilinin tüm ilçelerini kapsayan 39 okuldan 414 öğretmenle yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda "Çok Boyutlu İş Motivasyonu Ölçeği" ile "Minnesota İş Doyumu Ölçeği"; nitel boyutunda ise "Öğretmen Görüşme Formu" kullanılmıştır. Nicel veriler betimleyici teknikler, Pearson korelasyon testi, Çoklu doğrusal regresyon analizi, ANOVA testi ve t testi ile; nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Görüşme metinleri iki kodlayıcı tarafından kodlanmıştır. Bulgular: Öğretmenlerin içsel motivasyonları dışsal motivasyonlarından; içsel doyum puanları ise dışsal doyum puanlarından daha yüksektir. İçsel motivasyon ve kişisel düzenleme boyutlarının, iş doyumunun yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin motivasyonları farklı boyutlar açısından cinsiyet, yaş, kıdem yılı, sınıf mevcudu, bulunduğu okulda çalışma yılı ve yerleşim yeri değişkenleri; iş doyumları ise cinsiyet, yaş, kıdem yılı ve yerleşim yeri değişkenlerine göre farklılık göstermiştir. Dışsal motivasyon etkenleri içsel etkenlerden fazla ve çoğunlukla olumsuz görüşlerden oluşmaktadır. Görüşmelerde içsel doyumla ilgili olumlu etkenlerin, dışsal doyumla ilgili olumsuz etkenlerin daha fazla sayıda olduğu görülmüştür. İçsel motivasyon ve içsel doyum açısından en önemli etkenlerin öğrencilere ilişkin etkenler olduğu belirlenmiştir. Dışsal motivasyon ve dışsal doyum açısından da sınıf mevcudu dikkat çeken etken olmuştur. Sonuç: Araştırmanın sonuçları, öğretmen motivasyonu ve iş doyumunun ilişkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca içsel motivasyon ile içsel doyum arasında ve dışsal motivasyon ile dışsal doyum arasında hem etkenler hem de etkileyen değişken açısından benzerliklerin olduğu ortaya konulmuştur. Araştırmanın sonucunda öz belirleme ve çift etmen kuramları çerçevesinde ortaya konulan motivasyon- iş doyumu ilişkisinin alan yazına önemli bir yenilik getireceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: öğretmen motivasyonu, öğretmen iş doyumu, öz belirleme kuramı, çift etmen kuramı, ilkokul, sınıf eğitimi