Berberis vulgaris BİTKİSİNE AİT ÖZÜTÜN İNSAN MONOSİTİK (THP-1) HÜCRE HATTI ÜZERİNDEKİ TERAPÖTİK ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Benay EMİNAĞAOĞLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hakan Aşkın
Eş Danışman: Handan Uğuz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yapılan çalışmada ilaç geliştirme açısından potansiyeli olan Berberis vulgaris (Bv) bitkisinin yapraklarından elde edilen özütlerin antikanser etkileri değerlendirildi. Söz konusu etkiler hücre kültürü (in vitro) ortamında incelendi. Yöntem: Bitki özütünde yer alan bileşenlerin kimyasal karakterizasyonu, Gaz Kromatografisi–Kütle Spektrometrisi(GC-MS) yöntemi kullanılarak gerçekleştirildi. İn vitro çalışmalarda, insan monositik (THP-1) hücre hattı kullanılarak, Berberis vulgaris yaprak etanol (E-BVL) özütü hazırlanarak farklı konsantrasyonlarına yönelik hücre canlılığı, WST-8 (Water-Soluble Tetrazolium Salt-8) testi ile değerlendirildi ve lösemi hücreleri üzerindeki antiproliferatif etkisi analiz edildi. CD33, CDK6, BAX, BCL-XL, Kaspaz-3 ve CD86 genlerinin ekspresyon düzeyleri, gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (qRT-PCR) yöntemi kullanılarak belirlendi. Bulgular: GC-MS analizi sonucunda, E-BVL özütünde majör bileşik olarak %59,181 oktatriakontil pentafloropropiyonat olduğu tespit edildi. WST-8 analizi sonucunda, hücre canlılığında en belirgin azalmanın gözlendiği E-BVL özüt konsantrasyonun IC50 değeri 194.8 µg/ ml olarak belirlendi. İmmün yanıtla ilişkili bir gen olan CD33'ün mRNA ekspresyon seviyesinde, kontrol grubuyla karşılaştırıldığında E-BVL özütü uygulanan grupta istatistiksel olarak anlamlı bir azalma tespit edildi. Benzer şekilde, immün sistemi düzenleyen CD86 geninin mRNA ekspresyon seviyesinde de istatistiksel açıdan anlamlı bir azalma gözlendi. Apoptozdan sorumlu proapoptotik genlerden biri olan BAX'ın mRNA ekspresyon seviyesinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında E-BVL özütü uygulanan grupta belirgin bir artış tespit edildi. Apoptoz mekanizmasında yürütücü kaspazlardan biri olan Kaspaz-3 geninin mRNA ekspresyon seviyesinde ise, kontrol grubuna kıyasla E-BVL özütü uygulanan grupta istatistiksel açıdan yüksek derecede anlamlı bir artış gözlendi. Hücre döngüsünün düzenlenmesinde görev alan CDK6 geninin mRNA ekspresyon seviyesinde, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında E-BVL özütü uygulanan grupta istatistiksel olarak önemli bir azalma gözlendi. Apoptozu önleyerek hücrelerin hayatta kalmasına katkı sağlayan antiapoptotik genlerden BCL-XL'ın mRNA ekspresyon seviyesinde ise kontrol grubu ile karşılaştırıldığında E-BVL özütü uygulanan grupta belirgin bir azalma tespit edildi. Sonuç: Sonuçlarımız, E-BVL özütünün lösemi hücrelerinde programlı hücre ölümünü (apoptoz) teşvik ettiği ve hücre döngüsünü düzenleyen genler üzerindeki potansiyel baskılayıcı etkisini ortaya koymaktadır. Ayrıca, özütünün antiapoptotik sinyal yollarını baskılayarak hücrelerin yaşamını sürdürmesini engellediği ve böylece kanser hücrelerinin çoğalmasını durdurmaya katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Çalışmamızın, in vivo testlerle desteklenerek ilerleyen süreçlerde kanser tedavisine önemli katkılar sağlayacağına inanmaktayız. Anahtar kelimeler: Berberis vulgaris, Gen ekspresyonu, İnsan Monositik Hücre Hattı (THP-1), Kanser tedavisi