ERZURUM MÜZESİ’NDE BULUNAN BİR GRUP LÜLE

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Muhammet İlyas Özen

Danışman: Gül Geyik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Erzurum Müzesi'nde Bulunan Bir Grup Lüle adlı tez çalışmamızda Erzurum Kale Kazısı, Bayburt Kale Kazısı, Sos Höyük Kazısı ve Tasmasor Kurtarma Kazısı ile hediye, satın alma, Halkevi'nden devir, istirdat vb. yollardan müzeye gelen 100 adet lüle incelenmiştir. Lüle, pişmiş toprak malzemeden yapılmış, bir kenarında deliği bulunan, içerisine tütün ya da tömbeki koyularak içilen kaba verilen isimdir. Tütünün 17. yüzyılın başlarında Osmanlı topraklarına girmesi ve toplumun her kesiminde hızlı bir yayılım göstermesiyle birlikte lüle zanaatı ortaya çıkmış ve bir esnaf loncasına bağlanarak Osmanlı Sanatı içinde kendine yer edinmiştir. Tütünün 20. yüzyıl başlarında içim şeklinin değişmesiyle birlikte lülecilik son bulmuş ve tarihteki yerini almıştır. Tez çalışması kapsamında incelenen eserler, çanakları dikkate alınarak; basık yuvarlak, yuvarlak, lale, torba, krater, silindir, karinalı, konik, kaideli basık yuvarlak çanaklı ve disk kaideli lüleler olmak üzere 10 tipe ayrılmış, süsleme özellikleri, boyutları, renkleri ve bütün ayrıntılarıyla tanıtılmıştır. Bu eserlerin başka kazılardan çıkarılan lülelerle benzer ve farklı özellikleri ile renkleri, boyutları ve duman yolu ağız çapları dikkate alınarak tarihlendirilmesi ve bir bütün içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Lüle, Tütün, Osmanlı, Erzurum Müzesi