HEC-HMS model programı kullanılarak dağlık havzalarda kar erimesine etki eden parametrelerin belirlenmesi ve Kırkgöze Çipak Havzası´nın hidrolojik modellenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET NURİ İSPİRLİ
Danışman: Selim ŞENGÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkiye´nin doğusunda bulunan Kırkgöze-Çipak Havzası üzerinde çalışılmıştır. Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Hidrolik Bölümü´nden temin edilen havzaya ait hidro-meteorolojik veriler ve Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) ile Hydrologic Engineering Center Hydrologic Modeling System (HEC-HMS)´de sürekli simülasyonlar gerçekleştirilmiştir. HEC-HMS modelinin kar yağışının etkili olduğu havzalarda uygulanabilirliği amaçlanmıştır. Karın birikme ve erime süreçlerinde etkili olan Sıcaklık İndeksi parametreleri ve hidrolojik çevrim elemanlarına etki eden diğer parametreler belirlenmiştir. Kar kütlesinin birikme ve erime süreçlerinde elde edilen kar su eşdeğeri benzetimleri istasyon konumlarında noktasal ölçekte r2=0,84-0,98 ve RMSE=1,02-3,89 olarak bulunurken, ortak alansal yaklaşımla r2=0,76-0,98 ve RMSE=1,27-3,01 aralıklarında elde edilmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yardımıyla zamansal ve mekânsal olarak dağıtılmış parametrelerle havza akış benzetimini en ideal seviyede elde etmek amacıyla havza modeli hazırlanmıştır. Sürekli simülasyon için Toprak Nem Hesabı (Soil Moisture Account, SMA), Basit Kanopi (Simple Surface), Basit Yüzey (Simple Surface) ve Clark Birim Hidrograf yöntemleri seçilmiştir. Alt havzalar için meteorolojik sınır koşullarının hazırlanması görevini yürüten meteorolojik modelde de Belirlenmiş Piranograf (Specified Pyranograph), FAO56, Gage Weights, Penman Monteith ve Sıcaklık İndeksi (Temperature Index) yöntemleri seçilmiştir. Simülasyon sonucunda elde edilen akışlar DSİ 21-01, DSİ 21-152 ve DSİ 21-168 nolu akım gözlem istasyon konumlarından elde edilen debi benzetimleri ile kalibre edilerek sonuçlar değerlendirilmiştir. DSİ 21-01 numaralı havza çıkış noktasında r2=0,84 ve RMSE=2,00 olarak elde edilmiştir.