Gül ile Sitemkar hikayesinin varyantları üzerinde karşılaştırmalı bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGİ TOMO
Danışman: Dilaver Düzgün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu güne kadar üzerinde ayrıntılı ve doyurucu bir çalışma yapılmamış olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi halk hikâyeleri içinde önemli bir yere sahiptir. Halk hikâyelerinin formuna uygun olarak tasnif edilmiş olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi üzerinde yapmış olduğumuz bu araştırmamız, Önsöz ve Girişin dışında iki Bölüm, Sonuç, Bibliyografya ve Ekler kısmından ibarettir. Giriş kısmında halk hikâyesi kavramı ve Türk halk hikâyelerinin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde durduktan sonra araştırma konumuz olan Gül ile Sitemkâr hikâyesi üzerinde yapılan çalışmalara değinildi. Yaptığımız araştırmalar sonucunda Gül ile Sitemkâr hikâyesi hakkında herhangi bir icneleme yapılmadığı görüldü. Ancak hikâye bir çok defa neşredilmiş ve bazı araştırmacılar da eserlerinde hikâyeden kısaca bahsetmişlerdir. Bu bölümde bu neşirleri ve eserlerin adlarını kronolojik olarak verdik. Birinci bölümde üzerinde durduğumuz hikâyeyi bilimsel yöntemlerle incelemeye çalıştık. Bu inceleme ile Gül ile Sitemkâr hikâyesinin dört varyantında da motif ve epizot bakımından büyük benzerlikler olduğu görüldü. Hikâyedeki motifler Stith Thompson'un "Motif index of Folk-Literature" adlı eserinden hareketle tespit edildi. Hikâyenin şahıs kadrosuna baktığımızda Türk halk hikâyelerinin genel formuna uygun olduğu görülüyor. Kahramanlar yüksek tabakadan insanlar, etraflanndakiler ise onlara yardım eden veya işlerini zorlaştıran tali kişilerdir. Hikâyede geçen terimlerden hareketle zamanın geçmiş zaman, mekânın ise Horasan şehri olduğunu söylendikten sonra hikâyenin yapısı, dil ve üslup özellikleri üzerinde duruldu. En az şiir içeren ve masal formuna en yakın olan S varyantı dahil bütün varyantlarda nazım-nesir bir arada kullanıldığı görüldü.IV Aynı zamanda hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle anlatılarak daha canlı bir şekle sokulmuştur. Hikâyede şiirlerin geniş bir yer tuttuğu ve büyük çoğunluğunun da birinci derecede kahramanlar tarafindan söylendiği görülmektedir. Bu bölümde hikâyedeki şiir sayısı ve beyit sayısı ayrı iki tablo halinde verildi. İncelememiz sonucunda hikâyedeki şiirlerin halk şairlerinin elinden çıkmadığı yargısına varıldı. Çalışmanın Sonuç kısmında ise incelemede elde ettiğimiz neticeler sıralandı. İkinci Bölümde ise Metinlerle İlgili Açıklamalarla birlikte metinler verildi. Bibliyografya, yazarların soyadlanna göre alfabetik olarak düzenlenmiştir: Ekler kısmında ise elimizdeki eski harfli iki ayrı metin verildi.