YETERLİ MİKTARDA SU İÇMEYEN YAŞLILARA VERİLEN SAĞLIK İNANÇ MODELİ TEMELLİ EĞİTİMİN GÜNLÜK SU TÜKETİM MİKTARI VE SUSUZLUK BELİRTİLERİ ÜZERİNE ETKİSİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ARZU ÇİMEN

Danışman: Reva Balcı Akpınar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu araştırma, yetersiz su tüketen yaşlı bireylere Sağlık İnanç Modeli doğrultusunda verilen eğitimin; günlük su alım miktarı ile birlikte hidrasyon biyobelirteçleri, susuzluk belirtileri ve klinik göstergeler üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Metot: Bu randomize kontrollü çalışma, Bayburt İli Aydıntepe İlçesinde yürütülmüştür. Günlük su tüketimi 1000 ml'nin altında olan, 65 yaş üzeri 80 birey çalışmaya dahil edilmiş; katılımcılar blok randomizasyon yöntemiyle müdahale (n=40) ve kontrol (n=40) gruplarına ayrılmıştır. Müdahale grubuna Sağlık İnanç Modeli (SİM) temelli, yüz yüze eğitim ve 15 gün sonra pekiştirme eğitimi verilmiştir. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Su Tüketim Takip Çizelgesi, Susuzluk Rahatsızlık Ölçeği (SRÖ), Göz Kuruluğu Ölçeği (OSDI) ve refraktometre ile toplanmıştır. Analizlerde SPSS 25.0 kullanılmış; verilerin değerlendirilmesinde bağımlı ve bağımsız örneklem t-testleri, ki-kare ve Fisher's exact testleri, ANOVA, Mann-Whitney U testi ile Wilcoxon analizi uygulanmıştır. Bulgular: Son test ölçümlerine göre yapılan gruplar arası karşılaştırmada, müdahale grubunun 30 günlük ortalama günlük su tüketimi düzeyinin kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p 0.05). Susuzluk Rahatsızlığı Ölçeği toplam puanı ile ağız kuruluğu belirtileri açısından son testte gruplar arasında müdahale grubu lehine anlamlı farklılıklar saptanmış, kontrol grubunda ise anlamlı bir değişim izlenmemiştir (p<0.05). Son test ölçümlerinde idrar dansitesi ve kırılma indisi değerlerinin de gruplar arasında anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (p<0.05). Göz kuruluğu puanlarında, son testte yapılan gruplar arası karşılaştırmada müdahale grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı bir azalma saptanmış, ancak bu değişimin etki büyüklüğünün düşük düzeyde olduğu (Cohen's d=0.041) belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç: Araştırmada bulguları, SİM temelli eğitimin yaşlı bireylerde günlük su tüketimini artırdığını ve susuzluk belirtilerini azalttığını göstermektedir.