ERZURUM KENT MERKEZİ KARAYOLU GUZERGAHINDA EKOLOJİK KORİDOR KAPSAMINDA GÜRÜLTÜ ÖNLEME BARIYERİ PLANLAMASI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL AKSU
Danışman: Hasan Yılmaz
Özet:Amaç: Karayolu trafiğinden kaynaklanan gürültü kirliliği kentsel yaşam kalitesine ve insan sağlığına önemli ölçüde zarar vermektedir. Gürültünün azaltılmasında gürültü önleme bariyerlerinden yoğun olarak yararlanılmaktadır. Erzurum kent merkezini ikiye bölen E-80 karayolu kentin merkezinde önemli gürültü kirliliği kaynaklarının başında yer almaktadır. Bu çalışmada; bu yol güzergâhında mevcut gürültü sorunu tespit edilerek, halkın katılımı ile de gürültü önlemeye yönelik yapısal ve bitkisel önerilere yer verilerek, Doğu Anadolu Bölgesi'nde ilk kez gürültü önleme bariyeri ile beraber ekolojik bir koridor oluşturulması amaçlanmıştır. Aynı güzergahta farklı alan kullanımları göz önüne alınarak, gürültü kirliliği, görsel kirlilik ve ekstrem iklim şartlarının olumsuz etkisinin azaltılmasına yönelik en uygun yapısal ve bitkisel önlemlerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın bir diğer hedefi, alanın ekolojik bir yaşam koridoruna kazandırılmasına yönelik bazı rekreasyonel kullanımlar için uygun alan tespit edilerek, bazı öneriler getirilmesidir. Yöntem: Çalışma yöntemi 5 aşamadan oluşmaktadır. İlk olarak konuyla ilgili detaylı literatür taraması yapılmıştır. İkinci aşamada, E-80 karayolu üzerinde 22 km'lik güzergâh boyunca mevcut sorunları belirlemek amacıyla detaylı sörvey, sorun tanımlama/çevre analizleri ve anket çalışması yapılmıştır. Üçüncü aşamada, çalışma alanında gürültü ölçümleri yapılmıştır. Gürültü bariyeri uygulaması yapılan bir alanda (İstanbul'da) bariyerlerin gürültüyü azaltama miktarı tespit edilmiştir. Daha sonra, ekolojik koridor tasarımı senaryoları kapsamında güzergâh boyunca bariyer uygulaması yapılacak alanlar ve hangi amaçla (gürültü azaltma, mikroiklim kontrolü, çirkin görüntü gizleme, bitkisel bariyer) yapılacağı belirlenerek, öneri bariyer tasarımları yapılmıştır. Ekolojik koridor oluşturmaya yönelik, yapısal ve bitkisel tasarım, yol ağaçlandırması, cep parkları ve kesintisiz yaya ve bisiklet yolları öneri tasarımlar hazırlanmıştır. Bu tasarımların mikroiklime olası etkisi ENVI-met analizi ile tespit edilmiştir. Son olarak, öneri tasarımlar ikinci bir anketle halkın beğenisine sunulmuş ve bazı önerilere yer verilmiştir. Bulgular: Yapılan birinci anket çalışması sonucunda katılımcıların %56,5'sinin yaşadığı yerde gürültüden rahatsız olduğu belirlenmiştir. Çalışma alanında farklı dokularda (konut, eğitim, sanayi, rekreasyon) yapılan gürültü ölçümleri sonucunda; 12 ölçüm noktasının 9'unda izin verilen sınır değerlerin aşıldığı tespit edilmiştir. Gürültü bariyeri uygulaması yapılan alanda (İstanbul kentinde) bariyerlerin hemen arkasında yapılan ölçümlerde plastik bariyerlerinin tüm ölçüm noktalarında gürültüyü 20 dB(A)'nın üzerinde azalttığı tespit edilmiştir. Ekolojik koridor tasarım senaryoları kapsamında güzergâh boyunca yapılan çevre analizleri sonucunda, 9 km mutlak yapısal gürültü bariyerine, 4 km mikroiklim kontrol bariyerine, 1,5 km çirkin görüntüyü gizleme bariyerine, 14 km bitkisel bariyere ve 17 km boyunca ise herhangi bir bariyere ihtiyaç olmadığı sonucuna varılmıştır. Güzergâh boyunca 3 adet cep parkı, yer yer oturma birimleri ve 11,5 km kesintisiz bisiklet yolu öneri tasarımları gerçekleştirilmiştir. ENVI-met analizleri sonucunda öneri senaryolar ile kış aylarında rüzgâr hızının azaldığı, sıcaklık değerlerinin arttığı ve hissedilen sıcaklık (PET değerleri) değerlerinde mevcut duruma göre 2,4 ℃' ye kadar artış olduğu tespit edilmiştir. Yapılan ikinci anket çalışmasında katılımcıların %98,4'ü gürültünün yaşamı olumsuz etkilediğini ve yaşadıkları alanda gürültü bariyeri oluşturulmasına %68,9 oranında istekli oldukları belirlenmiştir. Öneri yapısal ve bitkisel gürültü bariyerleri görselleri üzerinde yapılan anket değerlendirmesinde katılımcılar öneri tasarımlarını büyük oranda beğenerek, mahallelerinde daha fazla yaya yolu, gölgeli ve renkli bitkilere sahip oturma alanları ve bitki sardırılmış bariyerlere daha yüksek puanlar vermiştir. Sonuç: Kentsel alanlarda gürültü kirliliğinin önüne geçilerek yaşam kalitesinin arıtılmasında yapısal ve bitkisel gürültü bariyerleri etkisi sayısal verilerle kanıtlanmıştır. Bariyerlerin ekolojik bir koridor oluşturulmasına yönelik uygun bitkisel tasarımlar, yaya ve bisiklet yolları, cep parkları ile desteklenmesi yaşam kalitesini artırmasının yanında, kullanıcılara rekreasyon fırsatlar sunması açısından da önemlidir.