Kimyasal Mutagen Uygulamalarının Buğdayda Bazı İn Vitro Karakterler ve Kuraklığa Tolerans Üzerine Etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Arash Hossein POUR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Metin TOSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda in vitro mutagenesis olarak adlandırılan, mutagenik uygulamaların in vitro tekniklerle kombinasyonunu kapsayan çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. İki farklı uygylama halinde yürütülmüş olan bu çalışma, kimyasal mutasyonlardan EMS ve sodyum azitin buğdayın Kırik çeşidinde in vitro ve in vivo şartlarda etkilerini ve ıslah amaçlı çalışmalarda uygulanabilecek optimum konsantrasyonu belirlemek ve kuraklığa tolernanslı ekmeklik buğday hatları geliştirimek amacıyla yapılmıştır. Olgun embriyo kültürüne etil metansülfonatın farklı süre ve konsantrasyonlarda uygulanması bir çok karakteri olumlu yönde etkilemiştir. Etil metansülfonatın uygulama süresi ve konsantrasyonu arttıkça genel olarak kallus oluşum oranı azalmıştır. Ancak rejenerasyon etkinliği (RE) ve bitki sayısı (BS) bakımından uygulama süresine göre ortalamalar dikkate alındığında, en yüksek RE ve BS 6 saatlik uygulamadan elde edilmiş, 4 saatlik uygulaması ise son sırada yer almıştır. Diğer taraftan, ortalamalar esas alınarak konsantrasyonlara göre değerlendirme yapıldığında, RE ve BE sırasıyla %0.4 ve %0.3'lük konsantrasyonlarda elde edildiği ve kontrol uygulamasının her iki karakter bakımında son sırada yer aldığı görülmüştür. LD50 değeri hem rejenerasyon etkinliği hem de bitki sayısı için EMS'nin %0.1'lik konsantrasyonunun 8 saat süre ile uygulandığı muameleden elde edilmiştir. Sodyum azit uygulaması kallus oluşumunu, RE ve BS azaltmış, bu etki özellikle yüksek konsantrasyonlarda ve uzun uygulama sürelerinde daha belirgin olmuştur. BS açısından LD50 değeri, 2 mM'lık konsantrasyon ve 3 saat uygulamadan, RE açısından 4 mM'lık konsantrasyon ve 1 saat süre uygulanmasından elde edilmiştir. Kallusa etil metansülfonat farklı sürelerde uygulandığında, ortalamalar esas alınarak en yüksek RE ve BS 6 saatlik uygulamadan, en düşük ise 4 saatlik uygulamadan elde edilmiştir. Diğer taraftan, ortalamalar esas alınarak konsantrasyonlara göre değerlendirme yapıldığında, en yüksek RE ve BS kontrol grubunda en düşük ise 80 mM'lık konsantrasyonda oluştuğu görülmüştür. Kallusa etil metansülfonatın uygulanması durumunda LD50 kriterine göre BS esas alındığında optimum konsantrasyonun ve uygulama süresinin 50 mM'lık konsantrasyonun 8 saat süre ile uygulanması olduğu tespit edilmiştir. Kallusa sodyum azitin uygulama süresi RE ve BS çok önemli derecede etkilemiş, en yüksek rejenerasyon RE ve BS, 1 saatlik uygulamadan elde edilmiştir. Sodyum azitin uygulama süresi uzadıkça ve konsantrasyonu arttıkça her iki karakterde düşüşler ortaya çıkmış ve 4 saatlik uygulamada tüm konsantrasyonlarda herhangi bir rejenerasyon gerçekleşmemiştir. Sodyum azitin kallusa uygulanması durumunda LD50 değerine göre optimum konsantrasyonun ve uygulama süresinin hem RE hem de BS için 1 mM'lık konsantrasyonunun 1 saat süre ile uygulandığı muamele olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada farklı süre ve konsantrasyonlarda uygulanan EMS ve NaN3; çimlenme, çim ve fide ile ilgili bir çok karakteri sırasıyla olumlu ve olumsuz yönde etkilemiştir. Bu nedenle her iki kimyasal mutagen'de araştırmada uygulanan süre ve konsantrasyonlara göre LD50 değeri belirlenememiştir. M2 tohumları -10 bar'lık PEG 6000 ortamında çimlendirmeye alınmış, böylece erken dönemde (çimlenme dönemi) kurağa toleranslılık yönünden test edilmiş ve seleksiyon yapılmıştır. Çimlenen tohum sayısı sodyum azit popülasyonunda (710 adet), EMS popülasyonuna (52 adet) göre daha fazla olmuştur. 2016, 229 sayfa Anahtar Kelimler: Embriyo kültürü, etil metansülfonatın, kuraklık, mutasyon, sodyum azit.