Azerbaycan Edebiyatında İlk Mizah Dergisi Molla Nasreddin Üzerine Bir İnceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Elif KOLİKPINAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Sedat ADIGÜZEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Molla Nasreddin dergisi Azerbaycan edebiyatının ilk resimli mizah dergisidir. 1906-1931 yılları arasında neşredilmiştir. 1906-1917 yılları arasında Tiflis'te, 1921'de Tebriz ve 1922-1931 yılları arasında da Bakü'de yayımlanmıştır. Azerbaycan Türkçesiyle neşredilen dergi toplam yedi yüz kırk sekiz sayıdır. Yayınladığı satirik yazılar, karikatürler ve yazar kadrosuyla dikkat çeken Molla Nasreddin, zaman zaman Çar yönetimi tarafından kapatılmış olmasına rağmen yirmi beş yıl yayın hayatında kalmayı başarmıştır. Molla Nasreddin dergisi Azerbaycan edebiyatı ve basınında bir döneme damga vurmuştur. Başyazarı Celil Memmedguluzade ve Mirza Elekber Sabir, Ömer Faig Nemanzade, Mirza Said Ordubadi gibi yazar, şairler ile Ezim Ezimzade gibi karikatüristler Molla Nasreddin dergisinin etrafında toplanarak 'Molla Nasreddincilik' denilen yeni bir edebi akım meydana getirmişlerdir. Molla Nasreddinciler olarak adlandırılan bu aydınların, Azerbaycan Türklerinin bilinçlenmesi adına siyaset, kültür, ekonomi, sanat gibi birçok alanda yazıları yayımlanmıştır. Bu yazıların birçoğu satirik olduğu için Molla Nasreddin dergisinin üslubu çağdaşlarından ayrılmıştır. Bu durum ise derginin en belirgin özelliklerinden biridir. Dergide yayımlanan tüm türlerde mizahi bir tavır yakalamak zor değildir. Çünkü derginin amacı kara mizah ile topluma doğru olanı gösterebilmektir. Bu açıdan Molla Nasreddin dergisi çoğunlukla dil, din, kadının toplumdaki yeri ve eğitimdeki aksaklıklara değinmiştir. Ayrıca toplumu gericiliğe iten gelenekler, din adamlarının çıkarları uğruna dini sömürmeleri, idarecilerin Azerbaycan Türkleri üzerinde hâkimiyet kurma çabaları da Molla Nasreddincilerin mizah çemberinden geçmiştir. İlk sayısından itibaren Azerbaycan Türklerinin problemlerine değinmeyi amaçlayan dergi yazarları, aynı zamanda doğu ülkeleriyle de ilgilenmiştir. Bu durum derginin daha geniş kitleler tarafından okunmasını sağlamıştır. Sesini duyurabildiği tüm toplumlar tarafından oldukça beğenilen Molla Nasreddin dergisi işlediği konular ve yayınladığı türler bakımından hem toplumsal hem de edebi yönü kuvvetli bir dergi olma özelliğine sahiptir. Anahtar Kelimeler: Molla Nasreddin, Mizah, Azerbaycan edebiyatı, Azerbaycan basını, Celil Memmedguluzade