BİRİNCİ BASAMAĞA BAŞVURAN BİREYLERİN KOLOREKTAL KANSERE YÖNELİK SAĞLIK İNANÇLARININ GAİTADA GİZLİ KAN TESTİ YAPTIRMA DURUMLARINA ETKİSİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP GENÇ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hasret YALÇINÖZ BAYSAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Kolorektal Kanserler ülkemizde en sık görülen on kanser türünden birisi olup tarama oranları oldukça düşüktür. Kolorektal kanserden korunmada taramalara katılımın arttırılması ve bireylerin sağlık inançlarının bilinerek, yarar, risk ve engel algılarının değiştirilmesinde hemşireler büyük rol üstlenmektedir. Bu araştırma bireylerin bu konudaki sağlık inançlarının Gaitada Gizli Kan Testi yaptırma durumlarına etkisinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Materyal ve Metot: Bu araştırma kesitsel türde olup evrenini Erzurum il merkezinde bulunan Kavakkapı Aile Sağlığı Merkezi'ne bağlı 50-70 yaş arası bireyler oluşturmuştur. Örneklemini evreni belli olmayan gruptan örneklem hesaplama formülü ile hesaplanan 384 kişi oluşturmuştur. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu ve Kolorektal Kanserden Korunmaya Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın yapılabilmesi için etik kurul ve kurum izinleri alınmış ve katılımcıların gönüllülüklerine dikkat edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların hayatında en az bir kez gaitada gizli kan testi yaptırma oranı % 20.6 olarak bulunmuştur. Katılımcıların % 60.9'u gaitada gizli kan testi yaptırmayı düşünmektedir. Araştırmada gizli kan testi yaptıranların güven-yarar, ve duyarlılık algıları daha yüksek olup engel algıları daha düşük çıkmıştır (p<0.05). Katılımcıların gaitada gizli kan testi yaptırma durumu üzerinde; sosyo-demografik özelliklerden kadın cinsiyet (OR=0.36), ailesinde bağırsak kanseri öyküsü varlığı (OR=5.30) etkili bulunurken, sağlık inançlarından güven-yarar algısı (OR=1.11) ve duyarlılık algısı (OR=1.09) önemli bulunmuştur. Sonuç: Sonuç olarak kolorektal kanser taramalarına katılmada sağlık inançlarının etkili olduğu bulunmuştur. Hemşireler birinci basamakta Sağlık İnanç Modeli'ne göre eğitimler vererek toplum farkındalığını artırabilir böylece tarama oranları yükseltilebilir. Hemşireler bu eğitimler sırasında bireylerin sağlık inançlarını da dikkate almalıdırlar. Anahtar Sözcükler: Gaitada gizli kan testi, kolorektal kanser, sağlık inançları.