TÜKETİCİLERİN GIDA ÜRÜNLERİ TÜKETİMİNDE SIFIR ATIK EĞİLİMLERİ VE TUTUM ÖLÇEĞİNİN BELİRLENMESİ: TR90 BÖLGESİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEM HELLAÇ
Danışman: Yavuz Topcu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: TR90 Bölgesi'nde yaşayan tüketicilerin gıda ürünleri tüketiminde sıfır atık eğilimlerini belirlemek ve bu eğilimleri ölçmeye yönelik bir tutum ölçeği geliştirmek, amacıyla bu araştırma planlanmıştır. Araştırma, bölgesel ölçekte bireylerin çevresel sorumluluk, farkındalık, etik inanç ve davranışsal niyet bileşenlerinin sıfır atık tutumları üzerindeki etkilerini incelemeyi hedeflemiştir. Materyal ve metot: Araştırma verileri, TR90 Bölgesi illerinde yaşayan hanehalklarından anket yöntemiyle elde edilmiştir. Veriler; Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) için kullanılmış ve sıfır atık tutum ölçeği geliştirilmiştir. Sıfır atık tutumlarının yapısal bileşenleri tanımlanarak, tutum ölçeğinin geçerliliği ve güvenilirliği test edilmiştir. Bulgular: Sıfır atık davranışının çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve çevresel sorumluluk, bilişsel farkındalık, normatif-etik duyarlılığı, planlı tüketim alışkanlığı ve davranışsal kontrol bileşenleriyle şekillendiğini göstermiştir. Katılımcıların sıfır atık farkındalığı yüksek olmasına rağmen, bu farkındalığın davranışa dönüşme düzeyinin sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Elde edilen bulgular, sıfır atık eğilimlerinin yalnızca bilgi düzeyiyle değil, bireylerin öz-yeterlilik, normatif inanç ve etik sorumluluk algılarıyla da ilişkili olduğunu göstermektedir. Geliştirilen tutum ölçeği, sıfır atık tutumlarını ölçmede kullanılabilecek güvenilir bir araç niteliğindedir. Bu doğrultuda elde edilen sonuçlar, hem yerel yönetim politikalarına hem de sürdürülebilir tüketim davranışlarının teşvikine katkı sunabilecek niteliktedir. Anahtar Kelimeler: Sıfır atık, gıda israfı, tüketici davranışı, sürdürülebilirlik, TR90 Bölgesi