Tarihi yapı ve çevrelerinin görsel peyzaj kalite analizi: Trabzon Kenti örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YILDIZ DEMİRBAŞ

Danışman: Işık Sezen

Özet:

Amaç: Bu tez çalışmasının amacı; Trabzon kent merkezinde bulunan bazı önemli tarihi yapı ve çevrelerinin görsel peyzaj kalitesini analiz etmektir. Bu tarihi yapı çevreleri (TYÇ)'nin arasında Atatürk Köşkü, Ayasofya Müzesi-Camisi, Tarihi Kanuni Evi, Mimarlar Odası Binası, Tarihi Belediye Binası, Tarihi Ensar Vakfı, Tarihi Mola Otel ve Trabzon Lisesi yer almaktadır. Yöntem: Çalışmada Görsel Peyzaj Kalite Analizi kullanılmıştır. Çalışmada her yapı için farklı açılardan çekilmiş dört fotoğraf olmak üzere toplam 32 fotoğraf analiz edilmiştir. Her bir fotoğrafın 5'li likert ölçeğinde 1 ile 5 arasında tarihsellik, doğallık, mekan kimliği, büyüleyicilik, canlılık, eşsizlik, çevre ile uyum, algılanabilirlik, peyzaj ile bütünlük, vurgu ve imgesel etki, görünürlük, özgünlük, gizem, genişlik, ferahlık, yapı ve zemin uyumu, simetri-denge, doku, oran-ölçek, form, renk etkisi kriterlerine göre puanlandırılması istenmiştir. Anket, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Atatürk Üniversitesi öğrenim gören Peyzaj mimarlığı bölümü, Şehir ve Bölge planlama bölümü ve Mimarlık bölümü lisans ve yüksek lisans öğrencilerinden oluşan 80 kişiye uygulanmıştır. Bulgular: Elde edilen bulgulara göre Atatürk Köşkü (TYÇ1); Doğallık (3,68), Mekan Kimliği (3,98), Canlılık (3,83), Çevre ile Uyum (3,78), Algılanabilirlik (3,94), Peyzaj ve Bütünlük (3,86), Vurgu ve İmgesel Etki (3,74), Görünürlük (4,01), Genişlik ve Ferahlık (3,74), Yapı ve Zemin Uyumu (3,80), Simetri-Denge (3,73), Doku (3,84), Oran-Ölçek (3,74), Form (3,73), Renk Etkisi (3,94) puan; Ayasofya Müzesi/Camisi (TYÇ2); Tarihsellik (4,04), Büyüleyicilik (3,61), Eşsizlik (3,44), Özgünlük (3,52), Gizem (3,26) puan almıştır. Ortalama puanlara bakıldığında da Atatürk Köşkü 3,68 ile ilk sırada, Ayasofya Müzesi/Camisi 3,53 ile ikinci sırada, Tarihi Ensar Vakfı 3,32 ile üçüncü sırada yer almıştır. Sonuç: Trabzon kent merkezinde bulunan sekiz adet tarihi yapı ve çevresine ait 32 fotoğrafın analizinden elde edilen bulgular birlikte değerlendirildiğinde; Atatürk Köşkü (TYÇ1) ve Ayasofya Müzesi/Camisi (TYÇ2)'nin peyzaj kalitesi, kent merkezinde bulunan diğer tarihi yapı ve çevrelerine göre yüksek bulunmuştur.