Kırik Buğday Genotiplerinin Bazı Tarımsal ve Kalite Özellikleri ile Soğuğa Dayanıklılık Bakımından Değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERRİN DUMLU

Danışman: Metin Tosun

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ve kurak sezonlarda öne çıkan yüksek kaliteli bir yerel buğday genotipidir. Çalışma, 2019-2022 üretim sezonlarında Doğu Anadolu Bölgesindeki üreticilerden toplanıp, saflaştırılan 186 Kırik buğday genotipi ve 8 standart çeşit ile augemented deneme deseni esaslarına göre kurulmuştur. Deneme, verim ve verim unsurları (tane verimi, bitki boyu, metrekarede başak sayısı, başaklanma gün sayısı, olgunlaşma gün sayısı, başak boyu, başakta tane ağırlığı ve başakta tane sayısı), bazı kalite karakterleri (bin tane, hektolitre ağırlığı, protein oranı, zeleny sedimantasyon, yaş gluten, gluten indeksi ve kuru gluten) ve soğuğa dayanıklılık oranlarını belirlemek, bunları standart çeşitlerle karşılaştırmak ve öne çıkan hatları tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bulgular: Çalışmamızda, Kırik hatları içerisindeki bazı genotiplerin verim ve kalite parametreleri ile soğuğa dayanıklılık oranları açısından modern ıslah çeşitlerine göre daha yüksek değerlere sahip oldukları görülmüştür. Denemede; tane verimi ve başakta tane ağırlığında 56, m2'de başak sayısında 102, başak boyunda 140, yaş gluten içeriği, hektolitre ağırlığı ve gluten indeksinde 80, protein oranında ise 34 nolu hattın üstün olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Bu özellikler bakımından öne çıkan hatların ön-ıslah programlarına dâhil edilerek yeni çeşitlerin geliştirilmesinde genitör olarak kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır. Denemeden elde edilen sonuçlar Kırik hatlarının günümüzde ve gelecekte buğday üretimini kısıtlayacak faktörlere karşı değerlendirilebilecek değerli genetik kaynaklar olduğunu göstermiştir.