Marulda (Lactuca sativa L.) UV-B stresine tolerans üzerine prolinin düzenleyici etkisinin moleküler, biyokimyasal ve fizyolojik düzeyde belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dilruba Tabay
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Özkan Aksakal
Özet:Ultraviyole B (UV-B) radyasyonu önemli çevresel stres faktörlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Prolin, biyotik ve abiyotik stres faktörlerine karşı bitkinin savunmasında rol alan önemli bir moleküldür. Bu tezde UV-B stresine maruz kalan marul (Lactuca sativa) fidelerinin strese karşı direnç oluşturmasında eksojen prolinin rolünü belirlemek amacıyla, marul fidelerine 10 mM ve 20 mM prolin uygulandıktan sonra fideler 3.3 W m-2 UV-B radyasyonuna 12 saat maruz bırakılmış ve fide yapraklarında antioksidan enzim (askorbat peroksidaz (APX), katalaz (CAT), peroksidaz (POD) ve süperoksit dismutaz (SOD)) aktiviteleri, malondialdehit (MDA) seviyesi, hidrojen peroksit (H2O2) miktarı, toplam fenolik madde miktarı, antioksidan kapasite, bazı bitkisel hormonların (absisik asit (ABA), gibberellik asit (GA), indol asetik asit (IAA) ve salisilik asit (SA)) miktarı, çözünebilir şekerlerin (glukoz, fruktoz, sükroz ve maltoz) oranları, amino asit miktarları ve çeşitli makro-mikro elementlerin konsantrasyonlarındaki değişiklikler ölçülmüştür. Yine bitkilerde fenilpropanoidlerin ve α-tokoferolün sentezinde yer alan fenilalanin amonyak liyaz (PAL) ve γ-tokoferol metiltransferaz (γ-TMT) genlerinin ifadesindeki değişiklikler de belirlenmiştir. One-way anova sonuçlarına göre PAL ve γ-TMT gen ifadesinin, APX, CAT, POD, SOD gibi antioksidan enzimlerin aktivitelerinin, MDA, H2O2, toplam fenolik madde miktarı, çözünebilir şekerlerin konsantrasyonları ve antioksidan kapasitenin UV-B, prolin ve UV-B+prolin uygulamalarından önemli ölçüde etkilendiği ve bu parametrelerin kontrole göre UV-B ve UV-B+prolin uygulamalarında artış gösterdiği belirlenmiştir. Yine bitkisel hormonlardan ABA ve SA miktarının UV-B stresi ile birlikte artığı, GA ve IAA miktarının azaldığı, UV-B uygulamasından 24 saat önce fide yapraklarına uygulanan prolinin bu hormonların miktarında değişikliklere yol açtığı tespit edilmiştir. UV-B, prolin ve UV-B+prolinin marul yapraklarında ölçülen çeşitli amino asitlerin konsantrasyonlarında değişiklik oluşturduğu, yapraklardaki makro-mikroelemet miktarlarının prolin ve UV-B uygulamalarından önemli ölçüde etkilendiği de belirlenmiştir.