HALK ARASINDA KULLANILAN KOZMOPOLİT VE HALÜSİNOJENİK BİTKİLERİN TOPRAK ÜSTÜ KISIMLARINA AİT ET KEN MADDELERİN GC-MS YÖNTEMİYLE BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kriminalistik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmet İnce
Danışman: Handan Uysal
Özet:Amaç: Halüsinojenler (hayal gördürücüler) kullanıldığında kişiyi gerçek dünyadan uzaklaştırıp ütopik düşüncelere yönlendiren maddeler olarak tanımlanmaktadır. Bu maddeleri kullanan kişilerde zaman ve mekan önemsizleşir, düşünce, algı ve duyusal bozukluklar gözlenir. Halüsinojenlerin başlıca örnekleri esrar (marihuana) gibi hint keneviri kökenli maddeler, fensiklidin (PCP), liserjik asit dietilamid (LSD) ve psilosibindir. Tüm bu bağımlılık yapıcı maddeler beyin ve merkezi sinir sistemini, sindirim sistemini, karaciğer ve böbrek gibi hayati organları etkilemekte ayrıca aids, frengi, verem, kanser, kangren ve benzeri birçok ölümcül hastalığa da neden olmaktadır. Bu çalışma, halk arasında kişiye kendisini iyi hissettirdiği için gün içinde sürekli kullanılan, kozmopolit olduğu için de kolay ve her yerde yetişen, en önemlisi kanuni müeyyidesi olmadığı için taşınması ve kullanımı yasak olmayan Scrophulariaceae, Solanaceae, Verbenaceae ve Ephedraceae familyalarına ait bitkilere dikkat çekebilmek için yapılmıştır. Ayrıca her bitkiye ait potansiyel etken maddelerin belirlenebilmesi de kriminal bakımdan oldukça önemlidir. Yöntem: Bu çalışmada, öncelikle tüm bitkiler yetiştiği coğrafi alanlardan toplanmış ve uygun şartlarda kurutulmuştur. Daha sonra Ephedra distachya L. bitkisinin gövdesi, Atropa bella-donna L. bitkisinin meyveleri, Verbascum sinuatum bitkisinin çiçek ve tohumları, Vitex agnus-castus bitkisinin de yaprakları ile metanol ve su ekstraktları hazırlanarak bu bitkilere ait içerikler, Gaz Kromatografisi-Kütle Spektroskopisi (GC-MS) yöntemi ile belirlenmiştir. Bulgular: GC-MS yöntemi ile E. distachya, A. bella-donna, V. sinuatum ve V. agnus-castus bitkilerine ait su ve metanol ekstraktları içindeki bileşenlerin kimliklerinin doğrulanması sağlanmıştır. Her bir ekstrakta ait kromatogramlarda bileşenlerin alıkonma zamanlarına göre bileşen % oranlarını da içeren tablolar hazırlanmıştır. Sonuç: Ülkemizde genellikle otsu ve çalımsı formlarda bulunan, kozmopolit ve kolay ulaşılabilir olan, kullanımları yasal olarak suç unsuru teşkil etmeyen, bu nedenlerle halk arasında çiçek, meyve ve yaprak gibi toprak üstü kısımları kullanılan farklı familyalara ait bazı bitkilerin halüsinojenik etken maddelere sahip olup olmadığı GC-MS yöntemiyle belirlenmiştir. Ancak yasal kısıtlamaların olmaması sebebiyle bu bitkilerin içerdikleri etken maddeler, kronik kullanımlara bağlı olarak insanlarda pek çok hastalığa sebep olabilmektedir. Bu bitkilerin insanlara verdiği zararlar düşünüldüğünde, resmi kurumlar tarafından yeni düzenlemelerin yapılması ve yasal tedbirlerin alınması gerekli görülmektedir.