D vitamini eksikliğinin mental gelişim, davranış sorunları ve otizm ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLKNUR UCUZ
Danışman: Onur Burak DURSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Vitamin D'nin kemik-mineral metabolizması üzerine etkisi uzun yıllardır bilinmekle birlikte son yıllarda iskelet sistemi dışında da farklı etkileri olduğunun tespit edilmesi pekçok hastalığın patogenezinde araştırılmasına neden olmuştur. Bu bağlamda D vitaminin beyin üzerine etkileri gittikçe önem kazanmış; nörotrofik faktörler, dopamin sistemi üzerinden etki, antioksidan mekanizmalar gibi D vitamininin beyin gelişimi üzerindeki etkisine aracılık ettiği düşünülen birçok mekanizma üzerinde çalışmalar yoğunlaşmıştır. Amaç ve Yöntem: Bu çalışmada klinik pratikte Vitamin D eksikliğinin davranış sorunları, mental gerilik ve otistik bulgularla ilişkisinin olup olmadığı ve bu ilişkiyi açıklayabilecek muhtemel oluş mekanizmalarından Nöral Growth Faktör(NGF), Glial Cell Line-Derived Nörotrofik Faktör(GDNF) düzeylerinin D vitamini düzeyleri ve psikiyatrik bulgularla korelasyonunun sınanması amaçlanmıştır. Bu çalışmada örneklem grubu olarak gelişimsel alanda geriliği olan hastalar değerlendirmeye alındı. Çalışma iki aşamada planlandı. İlk aşamada olgular D vitamini seviyesi düşük ve normal olarak iki gruba ayrıldı. Olguların NGF ve GDNF seviyeleri ölçüldü, olgulara Ankara gelişim tarama envanteri(AGTE) ve Denver II gelişim testi uygulandı.Ebeveynlere otizm davranış değerlendirme ölçeği (ABC), çocuklar için davranış değerlendirme ölçeği 1,5-5 (CBCL 1,5-5) doldurtuldu. Olgulara DSM-5'e dayalı psikiyarik değerlendirme yapılarak Bilişsel gelişim geriliği (BGG) ve Bilişsel gelişim geriliği-Otizm Spekturum Bozukluğu(BGG-OSB) olarak iki tanısal alt kategori oluşturuldu.D vitamini eksikliği tespite edilen olgulara replasman tedavisi ve özel eğitim, D vitamini normal seviyede olan olgulara ise sadece özel eğitim desteği verildi. Çalışmanın ikinci aşaması için olguların 6 ay sonra kontrol değerlendirmesi yapıldı. Kontrol değerlendirmede D vitamini tedavisi verilen ve D vitamini almayan gruplar arasında ölçek puanlarındaki ve NGF, GDNF düzeylerindeki değişimler incelendi. Bulgular: D vitamini seviyesi normal ve düşük hastalar arasında ölçek puanları, NGF ve GDNF düzeyleri arasında anlamlı fark bulunmadı. BGG ve BGG-OSB tanısına sahip hastalar arasında NGF, GDNF düzeyleri için fark saptanmadı. D vitamini seviyesi ile NGF düzeyleri arasında anlamlı negatif ilişki bulundu. Ayrıca sadece BGG tanısına sahip hastalarda AGTE skorları ile GDNF düzeyleri arasında anlamlı pozitif ilişki saptandı. Kontrol değerlendirmede; D vitamini replasmanı verilen grupta ABC skorlarında azalma ve Denver II gelişim skorlarında iyileşme daha fazla saptandı. Ayrıca D vitamini verilmesi sonrası BGG-OSB grubunda NGF düzeylerinde daha anlamlı yükselme, BGG grubunda ise GDNF düzeylerinde daha anlamlı artma tespit edildi. Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızda bilişsel gelişim geriliği olan hastalarda D vitamini eksikliğinin tedavi edilmesinin gelişimdeki iyileşmeyi arttırıcı yönde etkisinin olduğu bulunmuştur. Bu çalışmanın sonuçları BBG ve OSB olan hastalarda rutin değerlendirmede D vitamini seviyesinin ölçülmesi ve düşüklük tespit edilmesi durumunda replasman tedavisi verilmesinin önemini göstermektedir. Çalışma sonuçları ayrıca OSB tanısına sahip olan hastalarda D vitamini etkisine ön planda NGF'nin aracılık ediyor olabileceğini, BGG tanısına sahip hastalarda ise bu etkinin GDNF aracılığıyla gerçekleşiyor olma olasılığının daha yüksek olduğunu düşündürtmektedir. Yine çalışma sonuçlarına bakılarak NGF'nin otistik bozuklukların seyrinde, GDNF'nin ise bilişsel gelişimdeki defisitlerin seyrinde bir belirteç olarak kullanılabileceği çıkarımı yapılabilir