Erzurum yöresinde yetişen çaşır (Prangos ferulacea (L.) bitkisinden enzim/manyetik alan ön işlemleriyle üç fazlı ayırma (TPP) yöntemi kullanılarak polisakkaritlerin ekstrakte edilmesi, fizikokimyasal özelliklerinin ve ın vitro biyolojikaktivitelerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Moleküler Biyoloji Ve Genetik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AMINA IBRAHIMOVA
Danışman: Melda Şişecioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Polisakkaritler doğada yaygın olarak bulunan, enerji depolamada ve yapısal bütünlüğün sağlanmasında rolü olan biyopolimerlerdir. Özellikle bitki polisakkaritleri sergiledikleri çeşitli biyolojik aktivitelerden dolayı klinik, gıda, farmasötik ve biyoteknolojik alanlarda yoğun ilgi görmektedir. Bu tez çalışması kapsamında; Erzurum'da yetişen çaşır bitkisinden polisakkaritlerin TPP, TPP öncesi enzim ön işlemi (E-TPP), TPP öncesi manyetik alan ön işlemi (M-TPP) ve TPP öncesi enzim/manyetik alan ön işlemi (E/M-TPP) yöntemleri uygulanarak ekstrakte edilmesi, ekstrakte edilen polisakkaritlerin karakterizasyonunun yapılması, fizikokimyasal özelliklerinin ve in vitro biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Yöntem: TPP yöntemi kullanılarak, Prangos Ferulacea (L.) bitkisinden polisakkarit ekstrakte etmek için klasik TPP yöntemi ile amonyum sülfat konsantrasyonu (%20-80), süpernatant çözeltisi/t-butanol oranı (1.0:1.0-1.0:2.0) ve pH (6.0-8.0) gibi parametrelerin optmizasyonu yapılmıştır. Optimum koşullar kullanılarak enzim, manyetik alan, enzim/manyetik alan ön işlemleriyle ve hiçbir ön işlem uygulanmadan TPP yöntemiyle optimum polisakkarit verimi karşılaştırılmıştır. Optimize edilmiş koşullar ile ekstrakte edilen polisakkaritlerin fizikokimyasal ve biyoaktif özellikleri (karbohidrat ve protein aktivitesi), karakterizasyonu ve farklı biyolojik aktiviteleri (antioksidan aktivite, hipoglisemik ve hipoürisemik aktivite) belirlenmiştir. Ayrıca, enzim (PFPs-E), manyetik alan (PFPs-M), enzim/manyetik alan (PFPs-EM) ön işlemleriyle ve hiçbir ön işlem uygulanmadan (PFPs-H) ekstrakte edilen polisakkaritlerin antikanser etkileri, gen seviyesinde qPCR ile protein seviyesinde western blot analiziyle araştırılmıştır. Bulgular: Çaşır bitkisinden TPP yöntemiyle ekstrakte edilen polisakkaritlerin optimizasyon çalışmaları sonucunda; 30ºC'de pH 7.0, %20 amonyum sülfat konsantrasyonu ve 1.0:1.5 süpernatant çözeltisi/ t-butanol oranı ile E/M-TPP ile elde edilen polisakkarit en yüksek ekstraksiyon verimini (%27), karbohidrat içeriğini (%90) ve en düşük protein içeriğini (%0,82) gösterdi. In vitro biyoaktivite testleriyle PFPs-EM 'nin, PFPs-E ve PFPs-M ve PFPs-H'dan daha güçlü antioksidan, hipoglisemik, hipoürisemik ve antitümör aktiviteye sahip olduğu belirlendi. Sonuç: Polisakkaritler, doğal kaynaklardan elde edilen yapıları sayesinde hem biyomedikal hem de endüstriyel açıdan önemli biyopolimerler arasında yer almaktadır. Sonuç olarak bu tez kapsamında, ilk kez Erzurum yöresinde yetişen çaşır bitkisinden polisakkaritlerin; enzim, manyetik alan, enzim ve manyetik alan kombinasyonu ile ön muameleden sonra ekstrakte edildi ve sonra TPP yöntemiyle saflaştırıldı. Ekstrakte edilen polisakkaritler karakterize edilerek biyolojik aktiviteleri belirlendi. Elde edilen PFPs-EM'in diğer yöntemlere kıyasla verimi ve etkinliği daha yüksek bulundu. Elde edilen sonuçlar, Prangos Ferulacea (L.) biyoaktif polisakkaritleri için etkili ve ümit verici bir ekstraksiyon tekniği sunmakta olup, PFPs'lerin fonksiyonel gıda, ilaç ve kozmetik alanlarında uygulanma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Prangos Ferulacea (L.), Polisakkarit, TPP, Manyetik alan, Biyolojik aktivite