Katı atık geri dönüşüm oranlarının artırılması açısından depozito iade sisteminin önemi ve Türkiye'de uygulanmasının incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURDAN TAŞARSU

Danışman: Zeynep Eren

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu tez çalışmasında Türkiye'de 2021 yılı Ocak ayında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürürlüğe koyulan Türkiye Depozito İade Sistemi Projesi kapsamında 2022 yılı Temmuz ayında Ankara İli Kızılcahamam İlçesinde pilot ölçekli olarak uygulanmaya başlatılan DİS ile ayrı toplanmış cam, plastik ve metal içecek ambalajı atıklarının 6 aylık verileri üzerinden evsel atık ve sıfır atık uygulamaları da dikkate alınarak DİS'nin ülkemizde uygulanabilirliğinin bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Yöntem: İlçede 2019 yılı Mayıs ayında sıfır atık pilot bölgesi seçilerek geri dönüşüm için ilk çalışmalar başlatılmıştır. 2020 yılından itibaren de atıklar SAY'ne uygun olarak toplanmıştır. İlçe 2022 yılı Haziran ayında ise DİS pilot bölge olarak belirlenmiştir. Bu amaçla İlçe merkezinde Millet Bahçesi Önü, Sıfır Atık Bahçesi, Soğuksu Milli Parkı Girişi, Belediye Binası Önü ve Cumhuriyet Meydanından oluşan 5 farklı noktaya depozito iade makineleri (DİM) yerleştirilmiştir. Çalışmada bu depozito iade makinelerinden yerleştirildikleri tarihten 2022 yıl sonuna kadar toplanan 6 aylık ambalaj atıkları miktarlarına ait veriler kullanılmıştır. Ayrıca İlçede son üç yıldır uygulanan sıfır atık kapsamında toplanan geri dönüşümlü atıklar ile toplam evsel atıklar da çalışmaya dahil edilmiştir. Bulgular: Kızılcahamam İlçesinde 2020, 2021 ve 2022 yıllarında atıkların sıfır atık uygulamasına göre toplandığı ancak bu üç yılda geri dönüşümlü ambalaj atıklarının ayrı toplanma oranlarının tüm evsel atık içerisinde %7-10 arasında kaldığı görülmektedir. 2022 yılının Temmuz ayında başlatılan DİS uygulaması kamuoyu tarafından oldukça cazip bulunmuş ve altı ay gibi kısa bir sürede yüzde yüze yakın bir sonuçla (560 kg'dan 5,6 tona) altı tona yakın içecek ambalajı atığı ayrı olarak toplanmıştır. Sıfır atık uygulaması ile ayrı toplanan geri dönüşümlü atıkların içerisinde organik atıklar ve inşaat atıklarının da olduğu göz önüne alındığında DİS uygulamasının kısa sürede önemli bir başarıya sahip olduğu görülmektedir. Sonuç: Ambalaj atığının depozito iade noktalarına götürülerek DİM aracılığı ile ambalaj bedellerinin iade alınması esasına dayanan DİS, pilot uygulama bölgesi olan Ankara İli Kızılcahamam İlçesinde kamuoyu tarafından sahiplenilmiş ve 6 ay gibi kısa bir sürede toplam sıfır atık miktarları içerisinde önemli bir orana sahip olmuştur. Bu nedenle DİS uygulamasının ülke çapında tüm il ve ilçe merkezlerinde yaygınlaştırılması ile ülkemizin 2025 yılı için belirlediği %55 olan genel geri dönüşüm hedeflerine ulaşmada önemli bir araç olabileceği öngürülektedir.