Timurlular Zamanında Azerbaycan
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ensar Macit
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Savaş EĞİLMEZ
Özet:Azerbaycan, doğal kaynakları ve coğrafî konumu ile birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve birçok medeniyetin de mücadele sahası olmuştur. Timur, tarihte üç yıllık sefer, beş yıllık sefer ve yedi yıllık sefer olarak adlandırılan seferleri neticesinde Tebriz merkezli Azerbaycan ilhakını tamamladı. Bu ilhaklar neticesinde Celâyirli hâkimiyeti ortadan kaldırıldı. Altın Orda Devleti'nin Azerbaycan'a saldırıları, 1391 ve 1395 yıllarında yapılan savaşlarla durduruldu. Şirvanşahlar itaat altına alınıp, Gürcüler üzerine 6 sefer düzenlenerek Azerbaycan için tehdit unsuru oluşturmalarının önüne geçildiği gibi birçok Gürcü'nün de İslâmiyeti kabulü sağlandı. Ancak Timur'un bölgede kalıcı olmaması, onun her ayrılışında coğrafyanın yeniden siyasî istikrarsızlıklar yaşamasına neden oldu. Tahrip siyasetinden uzak duran Timur, bölgenin îmârına büyük önem verdi. Ziraî faaliyetlerin yanı sıra îmâr ve iskân konularında da bölgenin mamur hale gelmesi için uğraşlarda bulundu. Timur'un ölümünden sonra mirzaların bölge üzerindeki iç mücadeleleri sonucu siyasî istikrar yok oldu. Mirza Ebubekir, kardeşi Mirza Ömer'i bertaraf ettikten sonra tahtı ele geçirdi ve Azerbaycan'a yönelen Kara Yusuf ile 1406 ve 1408 yıllarında yaptığı iki savaşta yenildi. Böylece Azerbaycan, Timur'un ölümünden henüz üç yıl geçmiş olmasına rağmen elden çıktı. Sultan Ahmed Celâyir'i 1410 yılında ortadan kaldıran Kara Yusuf, tüm Azerbaycan'a hâkim oldu. Azerbaycan'ı yeniden Timurlu topraklarına katmak adına Şahruh, 1420, 1429 ve 1439 yıllarında olmak üzere üç sefer düzenledi ve bölgeyi ele geçirdi. Ancak Şahruh'un birinci seferde bölgeyi Ak-Koyunlu Ali Bey'e; ikinci seferde Kara-Koyunlu Ebu Said'e ve son olarak üçüncü seferde ise Kara-Koyunlu Cihanşah'a bırakması, Timurlu hâkimiyetinin kalıcılığına set vurdu. Şahruh'tan sonra tüm Kara-Koyunlu topraklarını ele geçiren Cihanşah zamanında bölge yeniden istikrar bulsa da Ak-Koyunlu yenilgisi ile Azerbaycan yeni bir kriz dönemine girdi. Bundan hareketle Mirza Ebu Said, 1468 yılında Azerbaycan'ı ele geçirmek istese de Uzun Hasan ile yaptığı savaşı kaybetti ve Timurlu Devleti mahallî hanedanlığa dönüştüğü gibi Azerbaycan da Ak-Koyunlu hâkimiyetine girmiş oldu.