Fasulyede (Phaseolus vulgaris L.) melatoninin tuz stresindeki etkisinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Biyoteknoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLYAS ASAN
Danışman: Murat Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Tuz stresi, bitki verimini ve kalitesini etkileyen önemli bir abiyotik stres faktörüdür. Tuz stresi fasulye gibi tuzluluğa hassas olan bitkilerin tarımını önemli ölçüde etkilemektedir. NaCl stresi altındaki fasulyede melatonin uygulamasının bazı morfolojik ve fizyolojik parametreler ile tuz tolerans genlerinden biri olan CCD1 geninin mRNA ifade seviyesine olan etkisinin incelendiği bu çalışmanın amacı, melatoninin tuz stresindeki rolünün aydınlatılması ve tuza toleranslı çeşitlerin ıslahında kullanılabilecek bilgilerin elde edilmesidir. Yöntem: Serra ve Elkoca 05 çeşitlerine ait olgun embriyoların MS besi ortamında çimlendirilmesi ile elde edilen fasulye fideleri, Hogland çözeltisi içeren hidroponik ortamda 2. üç yapraklı döneme kadar büyütülmüş ve NaCl (0, 100 ve 200 mM) ve melatonin (0,100,150 ve 200 μM) farklı konsantrasyonlarına maruz bırakılmıştır. Uygulamadan 7 gün sonra, kök ve sürgün uzunluğu (mm), kök/sürgün oranı, kök-sürgün yaş ve kuru ağırlığı (g), hücre membran hasarı (%), yaprak nispi su içeriği (%), klorofil içeriği (SPAD), mitotik indeks (%) ile kök ve yaprak dokularında CCD1 geninin mRNA ifade seviyeleri tespit edilmiştir. Bulgular: Her iki çeşitte de NaCl stresi altında tüm morfolojik parametrelerin (kök ve sürgün uzunluğu, kök ve sürgün yaş ve kuru ağırlıkları) azaldığı, ancak tuzluluk stresi ile uygulanan melatonin tek başına strese göre bu parametrelerde artışa neden olduğu belirlenmiştir. Yine, tuz stresi incelenen fizyolojik özellikleri olumsuz etkilemiş, klorofil içeriğinde, mitotik indekste ve bağıl su içeriğinde azalışa; hücre zarı hasarında ise artışa neden olmuştur. Tuz stresinin fizyolojik parametreler üzerindeki bu olumsuz etkisi, melatonin uygulamasıyla azalmıştır. Ayrıca, tuz stresi altında her iki çeşidin CCD1 geninin mRNA ekspresyon düzeylerinin arttığı, melatonin uygulamasında ise azaldığı belirlendi. Sonuç: Araştırmada elde edilen bulgulara göre melatonin uygulamasının fasulyede tuz stresinin neden olduğu zararlı etkilerine karşı iyileştirici etki gösterdiği belirlenmiştir.