Hukuk ve ceza mahkemesi kararlarının birbirine etkisi (Türkiye-Azerbaycan örneği)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NUSRAT GULİYEV
Danışman: Yasin Kurban
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hukuk ve ceza mahkemesi kararlarının birbirine etkisini tam anlamıyla çözen bir düzenleme Türk hukuk mevzuatında mevcut değildir. Bu sorun öğreti görüşleri ve Yargıtay uygulamaları ile giderilmeğe çalışılmıştır. Lakin Yargıtay uygulamaları istikrarsız, öğreti görüşleri ise tartışmalı olmuştur. Hukuk hakiminin olayın maddi olgularının ceza yargısında tespit edilmesi gibi bir zorunluluğu mevzuatta öngörülmemiştir. Buna rağmen, Yargıtay, hukuk ve ceza davaları arasında bağlantının bulunması halinde hukuk mahkemesinin ceza mahkemesi kararını beklemesi gerektiği gerekçesiyle hukuk mahkemesinin kararlarını bozmuştur. Yargıtayın görüşü benimsenirse, hukuk mahkemesinin maddi olgulara ilişkin delilleri incelemeden ceza mahkemesi kararını beklemesi gerekmektedir. TBK`nın 74`üncü maddesi, hukuk hakiminin ceza yargılaması sırasında gerçekleştirilen tespitlerin hangileriyle bağlı olmadığını belirtmiş, ancak sayılı hususların dışında kalan tespitler bakımından herhangi bir prensip ortaya koymamıştır. Kanunda açık ve net bir hükmün bulunmaması doktrin tartışmalarına ve Yargıtay`ın farklı uygulamalarına neden olmuştur. Bir görüşe göre, maddedeki sayım, tüketici biçimde olmayıp, sadece örnek niteliğindedir. Bu nedenle, haksız fiilin diğer unsurları yönünden de hukuk hakiminin bağımsızlığını kabul etmek gerekir. Maddi fiilin tespitinde ceza hakimleri daha ayrıntılı davranmakla birlikte, hukuk hakimi de dilerse, kendi açısından yeni bir tespit ve araştırma yaptırabilir. Yargıtay da bir kararında illiyet bağına ilişkin tespitle hukuk hakiminin bağlı olmaması gerektiği ifade etmiştir. Diğer görüşe göre ise hukuk hakiminin bağımsızlığı prensibinin sınırları kanun tarafından tahdidi olarak çizilmiştir. Bu kapalı alanın sınırları dışına çıkılamaz. Gerek öğretide ve gerekse Yargıtay`ın yerleşmiş içtihatlarında ceza hakiminin tespit ettiği maddi olaylarla hukuk hakiminin tamamen bağlı olacağı kabul edilmektedir. Azerbaycan hukuk mevzuatında hukuk ve ceza davalarına ilişkin kararların kesin hüküm ve kesin delil oluşturacağı öngörülmüş, lakin hukuk ve ceza yargısının delil sistemi ve yargılama usullerinin farklı olduğu dikkate alınmamıştır. Kanaatimizce, yüklenen fiilin ispatı veya suçun nitelendirilmesi bir hususun tespit edilmesine bağlı ise bu hususun ceza mahkemesi tarafından re`sen araştırılması ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekmektedir. Ceza yargısı dışında kendi usul kanunları çerçevesinde tespit edilmiş hususlar ceza muhakemesinde yalnız hukuki mantık taşımalı veya nispi karine teşkil etmelidir. Sanığın cezai sorumluluğunda bir değişiklik meydana gelmesi muhtemel hallerde ceza hakiminin hukuk mahkeme¬since daha önce tespit edilmiş hususları tekrar araştırması ve değerlendirmesi gerekmektedir. Anahtar kelimeler: Kesin hüküm, kesin delil