Tortum Çayı'nın Kirlilik Düzeyinin Belirlenmesi.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEHRA NUR DEMİR
Danışman: Gökhan Arslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Tortum Çayı ve kollarındaki suyun fizikokimyasal özelliklerini inceleyerek, kirlilik düzeyini zamansal ve mekansal değişkenlikler bağlamında bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Su kalitesinin belirlenmesinde temel alınan pH, sıcaklık, iletkenlik, çözünmüş oksijen (DO), nitrat (NO₃⁻), fosfat (PO₄³⁻), toplam azot (TN) ve toplam fosfor (TP) parametreleri üzerinden suyun mevcut durumu ortaya konulmuş; ayrıca elde edilen bulgular Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKKY) ile kıyaslanarak sınıflandırma yapılmıştır. Yöntem: Araştırma, 2023 ve 2024 yılları arasında dört mevsim boyunca farklı istasyonlardan düzenli olarak alınan su örneklerinin analizine dayanmaktadır. Fizikokimyasal analizler, standardize edilmiş laboratuvar teknikleriyle gerçekleştirilmiş ve parametrelerin yıllık değişim seyri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, istasyonlar ve mevsimler arası farklılıkları ortaya koyacak şekilde tablolaştırılmış ve grafiksel olarak sunulmuştur. Bulgular: Analizler sonucunda, yaz aylarında artan sıcaklıkla birlikte çözünmüş oksijen seviyelerinde düşüş, iletkenlik ve bazı kirletici parametrelerde ise artış tespit edilmiştir. 2024 verileri, özellikle fosfat ve toplam fosfor gibi bazı parametrelerde 2023'e göre belirgin bir azalma olduğunu göstermektedir. Nitrat değerleri, bazı dönemlerde artış gösterse de Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından önerilen sınırların altında kalmıştır. İstasyonlar arasında ise bazılarının yerleşim ve tarım-hayvancılık faaliyetlerinin yoğunluğu nedeniyle kirlilik yükünün daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Araştırma bulguları, Tortum Çayı'nın su kalitesinin mevsimsel ve mekânsal olarak değiştiğini ve özellikle ilkbahar ve yaz aylarında antropojenik etkiler nedeniyle kirlilik baskısının arttığını ortaya koymuştur. Tarımsal faaliyetler, Hidroelektrik santralleri (HES) projeleri, alabalık çiftlikleri ve yerleşim kaynaklı atıklar, çayın ekosistemi üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu nedenle su kalitesinin korunması için sürekli izleme sistemlerinin kurulması, kontrolsüz arazi kullanımının önlenmesi ve çevresel farkındalığın artırılması önerilmektedir.