Erzurum'dan toplanan fasulye genotiplerinin tuz tolerans seviyelerinin bazı morfolojik ve fizyolojik parametrelerle belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA KARADOĞAN
Danışman: Raziye Kul
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmada, Erzurum yöresinden toplanan fasulye genotiplerinin tuz stresine tolerans seviyelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada Erzurum ilinden toplanan 67 yerel taze ve barbunya fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotipi ve 25 ticari çeşit kullanılmıştır. Deneme, tesadüf parselleri deneme deseni göre faktöriyel düzende (92 genotip x 2 yetiştirme koşulu) yürütülmüştür. Her genotip için uygulamalar 3 tekerrürlü olacak şekilde tasarlanmış ve her tekerrürde 3 saksı yer almıştır (toplam 1656 saksı). Stres koşullarının oluşturulmasında başlangıç tuz konsantrasyonu 25 mM olup, ikinci sulamada 50 mM ve son dört sulamada 100 mM tuz uygulaması gerçekleştirilmiştir. Tuz maruziyeti yaklaşık 20 gün süresince devam etmiş ve planlı sulama döneminden itibaren 30 gün sonra ölçüm ve analizler yapılmıştır. Bulgular: Genotiplerin tuz stresine verdiği tepkilerin belirlenmesinde kullanılan morfolojik ve fizyolojik parametrelerin genotipe göre anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca PCA biplot analizi ve bileşen yüklemeleri incelendiğinde; bitki biyokütlesi, bitki boyu ve yaprak alanı gibi büyüme parametrelerinin yanı sıra, hücresel zararlanmanın bir göstergesi olan elektriksel iletkenlik (EC) değerlerinin genotipler arasındaki farklılığı belirlemede en ayırt edici faktörler olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, PCA ve iki yönlü hiyerarşik dendogram ısı haritası analizi, ERZ TO-64, ERZTO-56, Şeker Sırık, ERZ HN-78, ERZ TO-50, ERZ-NR-100 ve ERZ-TO-72 genotiplerinin kontrol bitkilerine en yakın gelişmeyi gösterdiğini ve tuz stresine diğer genotiplere göre daha toleranslı olduğunu göstermiştir. Sonuç: Araştırmada incelenen fasulye genotiplerinin tuza tolerans yönünden oldukça geniş bir varyasyon gösterdiği, 26 genotipin tolerant, 28 genotipin orta tolerant ve 38 genotipin ise duyarlı olduğu belirlenmiştir.