SİYASAL İTİBAR(SIZ)LAŞTIRMA BAĞLAMINDA ASKERİ MÜDAHALELER: GAZETE HABERLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Halkla İlişkiler ve Tanıtım, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmet Erdoğan
Danışman: Raci Taşcıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cumhuriyet tarihinde gerçekleşen askeri müdahaleler (darbe/muhtıra) Türk siyasal hayatında önemli değişim-dönüşümlere neden olmuş ve kalıcı izler bırakmıştır. Bu müdahalelerin ortaya çıkışı ve sonuçları her ne kadar birbirinden farklılık gösterse de demokrasiyi kesintiye uğratma, millet iradesini yok sayma ve belli bir silah-lı/sız elit grubun iradesini ön plana çıkarma gibi ortak özellikleri vardır. Bununla birlikte bu müdahalelere toplumsal düzeyde siyasal ve sosyal desteğin az olması darbe rejimlerini öncelikli olarak meşruiyet kriziyle karşı karşıya bırakmış; darbe rejimleri bu krizi atlatmak, gereken desteği sağlayabilmek için medya aracılığıyla yoğun bir propaganda ve meşru hükûmetlere/liderlere yönelik itibarsızlaştırma faaliyetlerine başvurmuştur. Askeri müdahaleler üzerinden siyasal itibarsızlaştırmanın konu edinildiği bu çalışmada, Cumhuriyet tarihi boyunca gerçekleşen müdahaleler sonrasında sivil hükûmeti ve liderleri kamuoyu nezdinde itibarsızlaştıran gazete haberleri nicel ve nitel içerik analizi kullanılarak incelenmektedir. Araştırma kapsamında ele alınan askeri müdahale dönemlerinde birçok ulusal/yaygın gazete yayımlanırken; bu gazete evreninden çalışmanın temel parametreleri göz önünde bulundurularak amaçlı örneklem yöntemiyle üç gazete (Cumhuriyet, Hürriyet, Tercüman) örnekleme dahil edilmiştir. Bu gazetelerin belirlenmesi noktasında prestijleri ve tirajları yanı sıra yayın politikaları dikkate alınmıştır. Fakat, Tercüman gazetesinin 1995 yılında yayın hayatına son verilmesinden dolayı sonraki süreçte cereyan eden müdahale dönemlerinde yerine yayın politikaları benzerlik gösteren Türkiye gazetesi örnekleme ilave edilmiştir. Askeri müdahale dönemlerinde, her bir gazetenin bir haftalık (7 günlük) periyotta ilk (ana) sayfalarında 'darbe/muhtıra' kavramı etrafında şekillenen ve siyasal iktidarlar ile liderleri itibarsızlaştıran haberler içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, 27 Mayıs 1960 darbesi ile 15 Temmuz 2016 FETÖ darbe girişimlerinde 'anti-demokrat/diktatör'; 12 Mart 1971 muhtırası ve 12 Eylül 1980 askeri darbesinde 'hükûmetin/parlamentonun yetersizliği'; 28 Şubat 1997 postmodern darbesi ve 27 Nisan 2007 e-muhtırasında 'irtica' bileşenin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Askeri Müdahale, Darbe, Muhtıra, Siyasal İtibarsızlaştırma, Meşrulaştırma