Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Geleneksel Türk El Sanatları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUNCAY GÜNGÖR
Danışman: Valida Pashayeva
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yüzyıllarca Türk kültür ve sanatının merkezlerinden biri olmus Azerbaycan'ın,özellikle de Tebriz'in, kültürel açıdan çevresindeki genis bir coğrafyaya büyük bir katkısıolmustur. Bu bölgede yüzyıllardır zaten var olan sanat çalısmaları, 12. yüzyıldan itibarendaha hızlı yükselise geçmis ve 16. yy. Safevi Devleti döneminde zirveye ulasmıstı.Azerbaycan'da en eski sanat alanlarından biri olan dokumacılık da bu dönemde enyüksek konumuna gelmisti ve özellikle de saray atölyelerinde üretilen halılar ve ipekkumaslar bütün dünyada ün kazanmıslardı. Kumas ve halıların bu denli rağbetgörmelerinin sebebi, onların sadece kaliteli dokunmus olmaları değil, hem dedesenlerinin güzelliğiydi. Özellikle minyatür tarzında resimlerle süslenen konulu kumasve halılar, süslemelerinin zenginliği ile ön plana çıkmıslardı. Süslemelerin konularıarasında saray hayatından alınan sahneler, av sahneleri, ask sahneleri, ziyafet meclisleri,doğa ve bağ- bahçe tasvirleri çok büyük bir ilgi görmekteydi. Ülkenin çesitli sehirlerindefaaliyet gösteren saray imalathanelerinde üretilen bu ürünlerin desenleri, saraykütüphanesine bağlı atölyelerde çalısan Tebriz sanat ekolüne mensup minyatürcüressamlarca hazırlanmaktaydı. ?ste bu nedenle hangi sehirde üretilmesine bağlıolmaksızın, bu ürünlerin hepsinde Tebriz ekolünün özellikleri açıkça görülmekte ve buyapıtlar, Tebriz ekolünün mührünü tasımaktadırlar.Saray atölyelerinde üretilen konulu halı ve kumasların etkisi altında bu dönemdehalk tarafından da konulu halılar üretilmeye baslanmıs, fakat, doğal olarak, onlarınsanatsal seviyesi saray halılarınınkinden asağı olmustur.Konulu kumas üretimi 17. yüzyılın sonlarından itibaren tamamen kesilmis ve birdaha da yinelenmemistir.Safevi Devletinin ve Tebriz ekolünün çöküsünden sonra sarayhalıları kadar muhtesem ve güzel olmasa da, halk arasında konulu halıların üretiminedevam edilmis, zaman-zaman eski konulara dönülmüs, bazen de yeni konular islenmistir.Azerbaycan'da konulu halı dokuma geleneği günümüzde de devam etmekte ve bu günkonulu halıların tasarımıyla hem Kuzey, hem de Güney Azerbaycan'da profesyonelhalıcı-ressamlar mesgul olmaktadırlar.