Üretken yapay zekâ destekli etkileşimli öğretimsel video oluşturma sisteminin tasarlanması, geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSA BİNGÖL
Danışman: Engin Kurşun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma ile, üretken yapay zekâ destekli etkileşimli öğretimsel video oluşturma sisteminin tasarlanması, geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada tasarım tabanlı araştırma yöntemlerinden gelişimsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynakları, video oluşturma deneyimi olan öğretim elemanları, sistem geri bildirimleri, alan uzmanları ve alanyazın dokümanlarından oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcılar geliştirilen sistem üzerinden öğretimsel video oluşturmuşlardır. Katılımcılar ile oluşturdukları öğretimsel videolara yönelik yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Doküman incelemesi ve görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi ile analiz edilerek sunulmuştur. Katılımcıların oluşturdukları öğretimsel videolar ise öğretimdel video değerlendirme rubriği ile değerlendirilerek raporlanmıştır. Bulgular: Öğretimsel video tasarım ilkelerini belirlemek amacıyla yapılan doküman incelemesinde toplam 33 ilke elde edilerek ilke havuzu oluşturulmuştur. İkinci araştırma sorusu kapsamında yapay zeka destekli etkileşimli öğretimsel video oluşturma sisteminin özelliklerini belirlemek amacıyla, mevcut benzer sistemler değerlendirilmiş, literatür incelenmiş ve kullanıcı geri bildirimleri analiz edilmiştir. Toplamda 24 özellik ortaya çıkarılmış ve bu özelliklerden 20 tanesi geliştirilen sisteme entegre edilmiştir. Üçüncü araştırma sorusu için ise katılımcıların daha önceden kendi başlarına oluşturdukları videolar ile geliştirilen sistem üzerinden oluşturdukları videolar öğretimsel video değerlendirme rubriğine göre analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre katılımcıların sistem üzerinden oluşturdukları videoların öğretimsel açıdan daha kaliteli oldukları görülmüştür. Sonuçlar: Araştırma sonucunda öğretimsel video tasarım ilke havuzu ortaya koyulmuştur. Bu ilkelerin temelinde çoklu ortam ilkelerinin yer aldığı tespit edilmiştir. İkinci araştırma sorusu kapsamında yapay zeka destekli etkileşimli öğretimsel video oluşturma sisteminin özellikleri belirlenmiştir. Ancak, teknik zorluklar, öncelik sırası ve alternatif çözümler bulunması gibi nedenlerle belirlenen dört özellik sisteme entegre edilememiştir. Üçüncü araştırma sorusu çerçevesinde yapılan istatistiksel analizler, geliştirilen sistem aracılığıyla oluşturulan videoların öğretimsel açıdan daha yüksek kaliteye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcılarla gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, geliştirilen sistemin bilgilendirme, yönlendirme ve geri bildirim sağlama işlevleri sayesinde katılımcıları etkili öğretimsel videolar oluşturma konusunda desteklediği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda geliştiricilere, araştırmacılara, eğitimcilere ve uygulayıcılara çeşitli öneriler sunulmuştur.