Uzun süre glukokortikoid kullanan hastalarda glukokortikoid yan etki farkındalığının araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET İSA CANATAN
Danışman: İlyas ÇAPOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada hastaların glukokortikoid (GK) yan etki farkındalığının araştırılması amaçlanmıştır. Tanımlayıcı tipte tek merkezli çalışma olarak, Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi'nde çalışmayı kabul eden 117 hastaya yüz yüze anket yapılmıştır. Hastaların (%41 kadın, %59 erkek; ortalama yaş 44,4 ± 14,3; GK kullanım süresi ortalaması 58,5 ay, medyan 40 ay; kümülatif doz ortalaması 10396,38 mg, medyan 7500 mg), %91,5'i en az bir GK yan etkisiyle karşılaşmıştır. Sorulan 12 yan etkide en çok bilineni kilo artışı – obezite (%76,1) olmuştur. Sonrasında en sık bilinen yan etkiler immunsupresif (%54,7), hipertansif (%47,9), osteoporoz (%47), kardiyovasküler (%47), hiperglisemi (%45,3), adrenal kriz (%41,9) olarak sıralanmıştır. Hastaların daha az bilgisinin olduğu yan etkiler ise miyopati (%37,6), dermatolojik (%32,5), gastrointestinal (%31,6), oftalmolojik (%29,9) ve nöropsikyatrik (%29,1) etkilerdir. Kadınların, erkeklere göre yan etkiler konusunda kısmen daha bilgili olduğu görülmüştür. Hastaların cinsiyet ve yaşı ile yan etki bilgilendirilmesi arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. GK yan etkileri için korunma ve takibinde hastaların yeterlilikleri değerlendirildiğinde hastaların tuz tüketimini tamamen bırakma veya %50'den fazla azaltma (%69,3), altı ay ve daha kısa aralıklarla vücut ağırlığı takibi (%64,1), karbonhidrat alımını kısmen veya %50'den fazla azaltma (%61,5), üç ay ve daha kısa aralıklarla kan basıncı ölçümünde (%54,7) daha duyarlı olduğu görülmüştür. Günlük 800 IU ve üzeri D vitamini alımı (%29,9), günlük 30 dakika ve üzeri yürüyüş egzersizi (%26,5), yıllık göz muayenesi (%17,1), altı ay ve daha kısa aralıklarla diyabet kontrolünde (%16,2) kısmen duyarlılık saptanmıştır. Yıllık kemik kütlesi ölçümüyle osteoporoz kontrolü (%9,4), günlük 1200 mg ve üzeri kalsiyum alımı (%7,7), osteoporoz için anti-rezorptif tedavi (%0,9), günlük ağırlık kaldırma egzersizi (%0,9) ise oldukça düşük değerlerdedir. Bu sonuçlar, hastaların GK yan etkileri hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Anahtar kelimeler: Glukokortikoid, kortikosteroid, farkındalık, yan etki