Çayeli ilçesi kentsel alan kullanım değişimlerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÜÇOK
Danışman: Hasan Yılmaz
Özet:Kentler dinamik ve karmaşık yapıya sahip yerleşim alanlarıdır. Bu dinamik yapı, kentlerde hızlı nüfus artışından doğan yerleşim ihtiyacından kaynaklı çarpık kentleşme, endüstrileşme, tarım ve ticaret alanı oluşturma gibi nedenlerle sürekli değişime uğramaktadır. Bu değişimler sırasında alanların yanlış kullanımı doğal ve kültürel kaynakları büyük ölçüde etkilemektedir. Çalışma alanı olarak topoğrafik yapısından kaynaklı dağınık yerleşimlere sahip ve hızlı bir fiziki büyüme süreci gözlemlenen, çay tarımının merkezi olan Rize ili Çayeli ilçesi seçilmiştir. Çalışma, Çayeli ilçesinin geçmişten günümüze fiziki değişimlerinin ortaya konarak, bu değişimlerin çevre ilişkilerinin olumlu ve olumsuz etkilerinin tespit edilmesi, kentin değişim yönünün ve hızının belirlenmesini amaçlamıştır. Rize ili, Çayeli ilçesinin alan kullanımlarının zamansal değişiminin kent ölçeğinde ortaya konması için alan kullanımında gözlenen ve 1959, 1989, 2009, 2019 yıllarını kapsayan son 60 yılda 4 periyottaki zamansal değişimler, hava fotoğrafları, uydu görüntüleri, topoğrafik haritalar ve CBS yöntemi kullanılarak tespit edilmiştir. İlçe merkezindeki fiziksel değişimin zamansal olarak ortaya konması için 7 alan kullanım parametresi (yerleşim dokusu, tarım alanları, sanayi alanları, ormanlık alanlar, açık yeşil alanlar, ulaşım dokusu) belirlenmiştir. Çalışma sonucunda Çayeli ilçesinin 60 yıllık fiziki alan kullanım değişiminde; en fazla değişimin %450 oranla sanayi alanlarında ardından %406 artış ile ulaşımda olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte yerleşim dokusunda %250 artış ve deniz kıyısı değişiminde 69,41 ha artış olduğu belirlenmiştir. Buna karşın özellikle 1980'li yıllarda kentleşmenin etkisi ile açık yeşil alanlar, kentsel tarım alanları ve orman alanları zamansal olarak azalma göstermiş ve 1959-2019 yılı arasındaki 60 yıllık süreçte sırasıyla; açık yeşil alanlarda %13, kentsel tarım alanlarında %6, orman alanlarında %37 azalma meydana geldiği görülmüştür. Bu kapsamda zamansal değişimin ortaya çıkardığı sorunlar irdelenerek, yaşanabilir sürdürülebilir bir kent oluşturmak için ilçenin alan kullanımı ve plan kararlarına yönelik değerlendirmeler ve önerilere yer verilmiştir.