Endülüslü sûfi şair Ebu'l-Hasan eş-Şüşterî ve divânı üzerine eleştirel bir inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arap Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAHIEDDIN RACHID
Danışman: Selami BAKIRCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırmanın konusu, VII/XXII. yüzyılda Endülüs'te yaşamış Ebu'l-Hasan eş-Şüşterî adıyla meşhur tasavvuf şairinin divanının yapısal açıdan eleştirel incelenmesidir. Giriş kısmında şairi tanımamız açısından kısaca hayatını, ilmi, edebi ve tasavvufi yönünü ele almaya, devamında ise divanını oluşturan kaside, muvaşah, zecel, musammaṭ ve taḫmîs türlerindeki şiirlerini incelemeye çalıştık. Divanını oluşturan şiirleri yapısal analiz metodu ile şiirlerin sözcük düzeyinden metnin bütününe yönelik olarak sözcüklerin fonetik (ses-savt), sarf, dizim, metni oluşturan şiir biçimleri ve bunların sözlüğü, bunların oluşturduğu anlam tablosu ve verilmek istenen mesaj, iç ve dış ahenk ve bunların aruz bahirleriyle olan ilişkileri, kafiye sistemi ve anlam ile olan bağlantısı ve metnin tamamını oluşturan bu yapısal unsurların ortaya koyduğu uyum ve insicamın anlamı ne kadar ilgilendirdiği gibi hususları ele alıp incelemeye çalıştık. Divanında tasavvufi konuları işlemiş olan Şüşterî'nin ele aldığı konuların daha iyi anlaşılması için küçük de olsa şiir sözlüğünü oluşturarak şiirinde kullandığı kavramları, etkilendiği şiir veya şairleri veya tasavvufi kaynakları, dolayısıyla sözcüklerin işaret ettiği metinlerarasılığı, ayrıca kullandığı sözcüklerle sembolleri (rumuzları) ortaya çıkarmak ve bu semboller sayesinde somut nesnelere giydirdiği derin anlamları tespit etmeye çalıştık. Şairin manzumelerinde kullandığı fasih ve halk dili ile, dilsel gücünü ve bu durumun şiirlerine kattığı zenginliği de ortaya koymaya çalıştık. Bu çalışmada, ele alınan her konuyu, kendi alanında kabul edilmiş kaynaklara dayandırmayı esas aldık.