Fen bilimleri eğitiminde kullanılan bilim tarihi temelli çalışmaların meta-sentez ile incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE UZUN
Danışman: Esra Geçikli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:DAmaç: Çalışmanın amacı fen eğitiminde bilim tarihi temelli çalışmaların genel görüntüsünü meta-sentez yöntemiyle ortaya koymaktır. Yöntem: Çalışmanın yöntemi meta-sentez yöntemidir. Belirlenen anahtar kelimelerle YÖK Ulusal Tez Arama Merkezi, TÜBİTAK, ULAKBİM, Google Akademik ve Dergi Park veri tabanlarında yer alan yurt içi kaynaklardaki tez ve makaleler incelenerek toplamda 47 çalışmaya ulaşılmıştır. İncelenen çalışmalar 2006-2021 yılları arasını kapsamaktadır. Bilim tarihi temelli çalışmalar yayın yılı ve yayın türü, amaç, yöntem, örneklem grubu, veri toplama aracı, sonuç ve öneriler çerçevesinde incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaların yıllara göre dağılımı incelendiğinde en fazla çalışmanın 2021 yılında yapıldığı, en çok tercih edilen yayın türünün ise makale olduğu görülmüştür. Bilim tarihi temelli çalışmalarda bilimin doğasına yönelik etkilerin incelendiği çalışmaların yoğunlukta olduğu tespit edilmiştir. İncelenen çalışmalarda nitel ve nicel yöntemlere daha fazla yer verilmiş olup nitel yöntemlerden doküman analizi, nicel yöntemlerden ise deneysel çalışmalar diğerlerine göre daha fazla tercih edilmiştir. Çalışmalar örneklem grubuna göre incelendiğinde ortaokul öğrencileri ve öğretmen adayları ile yapılan çalışmalara daha fazla yer verildiği görülmüştür. Öğretmenlerin yer aldığı çalışma gruplarının sayısının ise daha az olduğu dikkat çekmektedir. Veri toplama araçlarından en fazla doküman incelemesine yer verilmiş olup ağırlıklı olarak ders kitapları incelenmiştir. Bilim tarihi temelli deneysel çalışmalarda en fazla bilimin doğasına yönelik etki incelenmiş, çalışmaların genellikle olumlu yönde etki ettiği ifade edilmiştir. Çalışmalarda sunulan öneriler irdelendiğinde ise önerilerin daha çok araştırmacılara yönelik yapıldığı görülmüştür. Özellikle çalışmaların farklı değişkenler açısından incelenmesi ve farklı örneklem gruplarına uygulanması en fazla yer verilen öneriler olmuştur. Sonuçlar: Bilim tarihi temelli çalışmalara son yıllarda daha fazla ağırlık verildiği ifade edilebilir. Özellikle 2017-2021 yılları arasındaki araştırmalarda artış meydana gelmiştir. Çalışmaların yayın türüne bakıldığında doktora tezlerine yalnızca bir çalışmada ulaşılmıştır. Bu nedenle doktora tezlerinde bilim tarihi temelli çalışmalarda daha fazla yer verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Amaçlarına yönelik özellikle duyuşsal alanda yapılan çalışmaların ve durum tespitine yönelik çalışmaların sayısının artırılması gerektiği ifade edilebilir. Çalışmalarda nitel ve nicel yöntemlere ağırlık verilmiş olup karma yöntemlerle yapılan çalışmaların sayısının oldukça az olduğu görülmüştür. Öğrenci ve öğretmen adaylarına yönelik farklı sınıf seviyelerindeki araştırmaların sayısı arttırılmalı, araştırmacıların öğretmenlere yönelik çalışmalara ağırlık vermeleri gerektiği ifade edilebilir. Veri toplama araçları bakımından çalışmalar oldukça çeşitlilik göstermişlerdir. Araştırmacılara yönelik önerilerle çalışmaların çeşitlendirilmesi ve nicelik olarak artırılması sağlanmış olabileceği düşünülmüş olup öğretmenlere yönelik önerilerle de içeriğin ders içine entegre edilmesi, konunun daha anlaşılır hale getirilmek istenmesi ifade edilmiştir.