Türk sosyologlarının osmanlı toplum yapısına dair görüşleri üzerine sosyolojik bir analiz

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDİ AKSAKAL

Danışman: Nuray Karaca

Özet:

Bu çalışma sosyologların Osmanlı-Türk toplum yapısı üzerine analizlerine odaklanırken ayrıca tarihçi, iktisatçıların konuyla ilgili görüşlerine de geniş yer vermiştir. Özellikle 1960'larda Türkiye'nin geri kalmışlığını, çağdaşlaşamadığını düşünen sosyal bilimciler tarihsel bir bakış açısıyla söz konusu yapıyı, iktisadi, politik ve sosyolojik analizlere tabi tutmuştur. Birinci bölümde Osmanlı'nın siyasal ve toplumsal yapısı ile ilgili tarihi veriler ele alınarak, yöneten-yönetilen ilişkisi, sivil toplum, ayanlar ve siyasal-iktisadi gerçekler araştırılmaya çalışılmıştır. Aynı bölüm içerisinde Osmanlı toplum yapısını, Asya tipi üretim tarzı, feodalizm, pre-kapitalizm ve milliyetçi muhafazakâr bir düşünce dairesi içerisinde değerlendiren çalışmalar anlatılmıştır. İkinci bölümde Behice Boran, Cahit Tanyol, Şerif Mardin, Niyazi Berkes ve Baykan Sezer gibi sosyologların Osmanlı toplum yapısını, dikkate almış oldukları kavram ve olgularla beraber analize tabi tutulmuştur. Söz konusu sosyologların Osmanlı yönetim şekli, üretim tarzı, siyasi ve iktisadi anlayışlarıda ayrıntılı bir şekilde verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Osmanlı toplum yapısını belirli bir ideolojiye yakınlaştırmak ya da bazı hazır kalıplar içerisine yerleştirmek kaygısı dışında, iktisat ahlakından, toplumun kültürel politik yapısına kadar özsel bir kimliğe sahip olup olmadığı üzerine tartışmalar yapılmıştır. Ayrıca Osmanlı'nın kendine has yapısına sahip olduğu, batı ile olan tarihsel zihniyet farklılığından yola çıkarak analiz edilmiş, mesafe bilinci, tasavvuf anlayışı ve inanç kavramının bu analize nasıl fayda sağladığı ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır.