Avangard tiyatroda oyunculuk yöntemleri/teknikleri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sahne Sanatları Anasanat Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NESLİHAN ÇOBAN

Danışman: Bünyamin AYDEMİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, avangard tiyatroda oyunculuk anlayışının geçirdiği dönüşümü kuramsal bir çerçevede incelemeyi ve farklı oyunculuk yöntemlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Avangard tiyatro, 20. yüzyılın başlarından itibaren geleneksel dramatik tiyatronun temsil merkezli yapısına karşı gelişmiş; oyuncunun sahnedeki konumunu, beden kullanımını ve seyirciyle kurduğu ilişkiyi yeniden tanımlamıştır. Bu bağlamda oyunculuk, yalnızca teknik bir beceri olarak değil, bedensel, zihinsel ve varoluşsal boyutları içeren bir sahne pratiği olarak ele alınmaktadır. Çalışmada öncelikle avangard kavramının tarihsel arka planı, modernizmle ilişkisi ve avangard sanatın temel ilkeleri incelenmiştir. Bu doğrultuda avangard tiyatronun ortaya çıkışı ele alınmış; Fütürizm, Dadaizm, Sürrealizm, Ekspresyonizm ve Absürd tiyatro gibi 20. yüzyıl akımlarının tiyatro estetiği ve anlatı yapısı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Temsil krizinin ortaya çıkışı, metnin merkezden uzaklaştırılması ve izleyici–performans ilişkisinin dönüşümü çalışmanın temel tartışma alanları arasında yer almaktadır. Avangard tiyatroda oyunculuğun dönüşümü, geleneksel oyunculuk anlayışından kopuş, bedenin merkezî konumu ve eylem temelli sahneleme anlayışı çerçevesinde ele alınmıştır. Oyunculuk sürecinde beden, zihin ve eylem arasındaki ilişki; psiko-fizik bütünlük, enerji, ritim ve mekân kavramları üzerinden incelenmiştir. Ayrıca oyuncunun seyirciyle kurduğu yeni ilişki biçimleri ile temsil karşıtlığı, bedensel risk alma, doğaçlama ve farklı bedensel kullanım biçimleri gibi avangard oyunculuğun temel özellikleri değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında Antonin Artaud'nun Vahşet Tiyatrosu, Jerzy Grotowski'nin Yoksul Tiyatrosu, Vsevolod Meyerhold'un biyomekanik oyunculuğu, Eugenio Barba'nın Tiyatro Antropolojisi yaklaşımı ve Tadeusz Kantor'un nesne-oyunculuk anlayışı ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bunun yanı sıra Butoh, postdramatik beden ve hibrit performans teknikleri gibi çağdaş yaklaşımlar ele alınarak avangard tiyatronun günümüz oyunculuk pratikleri üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Araştırmada farklı oyunculuk yöntemleri; zihinsel yaklaşımlar, bedensel teknikler, eylem–dürtü–motivasyon ilişkisi, mekân kullanımı, seyirciyle kurulan ilişki ve performansın ontolojisi gibi ölçütler çerçevesinde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, avangard oyunculuğun tek bir yöntemle sınırlandırılamayacağını; farklı yaklaşımların ortak bir temsil karşıtlığına sahip olmakla birlikte oyunculuğu farklı bedensel ve düşünsel düzlemlerde ele aldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, avangard tiyatronun oyunculuğu metin merkezli yapıdan uzaklaştırarak beden ve sahnedeki varoluş hâlini merkeze alan bir anlayış geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca oyunculuk eğitimine yönelik öneriler sunulmuş ve ekler bölümünde yer alan uygulamalar aracılığıyla kuramsal bilgi ile sahne pratiği arasında bağlantı kurulması hedeflenmiştir. Bu yönüyle çalışma, avangard tiyatro ve oyunculuk alanında yapılacak gelecekteki araştırmalar için kuramsal ve uygulamalı bir zemin sunmaktadır.