Farklı Diyetsel Kırkbatıran / Keten Tohumu Yağı Oranlarının Gökkuşağı Alabalığı Yavrularında Büyüme ve Yağ Asidi Metabolizmasına Etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Waheedullah Mohmand
Danışman: Murat Arslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Balık yemlerinde kullanılan bitkisel yağlar balık vücudunda özellikle eikozapentaenoik asit (20:5n-3; EPA) ve dokozahegzaenoik asit (22:6n-3; DHA) gibi n-3 uzun zincirli çoklu doymamış yağ asidi (LC-PUFA) miktarlarının büyük ölçüde düşmesine/azalmasına sebep olmaktadır. Gökkuşağı alabalığının da içinde bulunduğu tatlısu balıkları, bazı bitkisel yağlarda bol miktarda bulunan 18 karbonlu n-3 yağ asitlerini EPA ve DHA'ya dönüştürme kapasitesine sahiptir. Bu kapasite, yemlerde balık yağı kullanmadan da balıklarda belirli seviyelerde EPA ve DHA elde edilmesine imkân sağlamaktadır. Mevcut çalışmada 18 karbonlu n-3 yağ asitlerinden linolenik asit (18:3n-3; LNA) ve stearidonik asit (18:4n-3; SDA) bakımından zengin iki bitkisel yağ (sırasıyla keten tohumu yağı ve kırkbatıran tohumu yağı) gökkuşağı alabalığı yemlerinde faklı oranlarda kullanılmıştır. Bu diyetsel uygulamaların balıkların büyüme, yem değerlendirme ve yağ asidi metabolizmasını nasıl etkilediği tespit edilmiştir. Yöntem: Çalışmada, diyetsel protein (%50) ve yağ (%20) düzeyleri sabit tutularak balık yağı (BY) ile birlikte keten tohumu yağı (KTY) ve kırkbatıran tohumu yağlarını (KBTY) farklı oranlarda içeren beş farklı yem formüle edilmiştir (BY: %100 balık yağı; KTY: %100 keten tohumu yağı; KBTY: %100 kırkbatıran tohumu yağı; KBTY1: %33 kırkbatıran tohumu yağı, %67 keten tohumu yağı; KBTY2: %67 kırkbatıran tohumu yağı, %33 keten tohumu yağı). Besleme deneyi, yarı kapalı devre yetiştiricilik sistemine entegre edilmiş 30 L'lik tanklarda başlangıç ağırlıkları 2,6 g olan gökkuşağı alabalığı yavrularında 8 hafta süreyle yürütülmüştür. Her tanka 25 balık konulmuş ve çalışma 2 tekerrülü olarak gerçekleştirilmiştir. Balıklar günlük olarak canlı ağırlıklarının %3-4'ü kadar beslenmişlerdir. Deneme süresince su sıcaklığı 15±1 °C, çözünmüş oksijen >7 mg/L olacak şekilde sabit tutulmuştur. Bulgular: Deneme sonunda balıklar vücut ağırlıklarını 5,1-6 katına çıkarmışlardır. Diyetsel uygulamalar büyümeyi önemli derecede etkilemiştir (p<0,05). KTY yemi ile beslenen balıklar diğer yemlerle beslenenlerden önemli derecede düşük büyüme göstermişler, yem değerlendirme katsayısı ise deneysel gruplar arasında önemli bir değişiklik göstermemiştir. Tüm vücut yağ asidi profilleri deneysel uygulamalardan önemli derecede etkilenmiştir (p<0,05). BY grubunda EPA ve DHA gibi n-3 LC-PUFA miktarı daha yüksek bulunurken, yemdeki KTY'nın artışının balıklarda LNA oranını, KBTY artışının ise SDA oranını arttırdığı görülmüştür. Bununla birlikte gerek KTY ve KBTY, gerekse bu iki yağın farklı oranlarda karışımı ile beslenen balıklarda dikkate değer seviyelerde EPA ve DHA gözlenmiştir. Aynı zamanda, hepatik elongaz ve desatüraz gen ekspresyonlarının bitkisel yağlarla beslenen balıklarda, BY ile beslenen gruba göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Erzurum ilinde doğal olarak yetişen kırkbatıran bitkisinden elde edilecek KBTY'nın gökkuşağı alabalığı yavrularında büyümeyi olumsuz etkilemediği, elongasyon ve desaturayon sayesinde EPA ve DHA'nın belli derece korunmasını sağladığı görülmektedir. Dolayısıyla KBTY, gökkuşağı alabalığı balık yemleri için önemli bir potansiyel vaat etmektedir. Anahtar Kelimeler: Gökkuşağı alabalığı, Echium plantagineum, Linum usitatissimum, Büyüme, Yağ asidi profili, Gen ekspresyonu