Erzurum Yöresinde İcra Edilen Lavikler ve Müzikal Özellikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, TÜRK MÜZİĞİ ÇALIŞMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET FATİH KILIÇ
Danışman: Sinan Haşhaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, Erzurum yöresi laviklerinin müzikal özelliklerinin belirlenmesine odaklanmaktadır. Araştırma sürecinde, Erzurum yöresi müzik kültürü açısından önemli bir yere sahip olduğu gözlemlenen laviklere yönelik kaynak eksikliği olduğu tespit edilmiş ve bu tespitten hareketle laviklerde öne çıkan çeşitli hususiyetlerin incelenerek alan yazına kazandırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan tarama modeli esas alınarak yürütülmüştür. Araştırmada, laviklerin genel özelliklerinin belirlenmesi için literatür taraması yapılmış ve ulaşılan bilgiler çeşitli açılardan yorumlanarak ilgili bölümlerde sunulmuştur. Laviklerin müzikal özelliklerinin belirlenmesi için ise ilk olarak ulaşılabilen lavik icra kayıtları incelenerek bu icra kayıtlarından hareketle laviklerin genel müzikal özelliklerine yönelik fikir sahibi olunmuştur. Ardından alan araştırması kapsamında Erzurum yöresi örnekleminde, lavik icracılarına ulaşılmış ve bu icracıların lavik icraları kayıt altına alınmıştır. Son olarak kayıt altına alınan icralar içerisinden -araştırma sürecinde kazanılan bilgilerden hareketle- tam anlamıyla lavik olarak değerlendirilebilecek içeriklerde olan örnekler belirlenerek notaya alınmış ve bu notalar üzerinde laviklerde öne çıkan müzikal özelliklere yönelik elde edilen çeşitli bilgiler sunulmuştur. Bulgular: Araştırma sürecinde, Erzurum yöresinde yaygın olarak zurna ile icra edilen otuz beş adet lavik örneğine ulaşılmış ancak bu örneklerin birçoğunun karakteristik laviklerden daha çok birer doğaçlama açış oldukları görülmüştür. Yapılan çeşitli değerlendirmeler sonucunda, karakteristik açıdan tam anlamıyla lavik olarak değerlendirilebilecek dört adet lavik örneği belirlenmiş ve bu lavikler üzerinde çeşitli incelemeler yapılmıştır. Örneklem grubu olarak seçilen bu dört adet lavik örneği notaya alınarak müzikal açıdan incelenmiş ve araştırmanın ana bulguları bu doğrultuda şekillendirilmiştir. Sonuç: Araştırma kapsamında; Erzurum yöresinde laviklerin özellikle bar oyunlarının başlangıcında, ayrıca düğün, kısır gecesi, gelin alma/çıkarma ve herfene ismi verilen çeşitli müzikli toplantılarda seslendirilen serbest ritimli bir açış türü olduğu, zurna başta olmak üzere mey ve klarnet çalgılarıyla da icra edildiği, lavik icrasında öne çıkan birçok icracı bulunmakla birlikte; Ağa Dede Keskin, İlhami Ensaroğlu, Şuayb Yördem ve Abdulhamit Cızoğlu'nun öne çıktığı, laviklerin genellikle uşşak makamı dizisinde ayrıca yedi veya dokuz ses genişliğinde olduğu, geleneksel icralarında özellikle zurna çalgısıyla özdeşleşmiş çeşitli üslup-tavır özelliklerinin önemli bir yere sahip olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk halk müziği, Erzurum yöresi, açış, lavik, zurna.