Bingöl ovası ve yakın çevresinde sürdürülebilir arazi kullanımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL NARİNÇ
Danışman: Mehmet Zaman
Özet:Arazi, daima insanların kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullandıkları bir kaynak olmuştur. Gelişen teknolojik ilerlemelerle birlikte artan nüfusun ihtiyaçları da gün geçtikçe çeşitlenmeye başlamıştır. Bu durum arazi üzerinde antropejen baskıları artırmaktadır. Arazi sınıflarının amacı ve potansiyeli doğrultusunda kullanımının azalması nihai olarak arazi degradasyonuna ortam hazırlamaktadır. "Bingöl Ovası ve Yakın Çevresinde Sürdürülebilir Arazi Kullanımı" konulu bu çalışmada, Bingöl Ovası ve yakın çevresinin mevcut doğal ve sosyo-ekonomik özellikleri göz önünde bulundurularak, arazinin daha doğru ve planlı bir şekilde kullanılması için, sürdürülebilir arazi kullanım modelinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda sürdürülebilir arazi kullanımı açısından uygun alanların belirlenmesi amacıyla ÇKKV (Çok Kriterli Karar Verme) ve CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) yöntemleri entegre bir şekilde kullanılmıştır. Uygulanan bu model, 2 ana grup ve 17 alt kriter altında tasarlanmıştır. Uzman görüşlerine başvurularak yapılan AHS analizine göre kriterlerin önem dereceleri belirlenmiştir. Bunun sonucunda bu kriterler Weighted Overlay analiz yöntemiyle çok uygun, uygun, orta derecede uygun, az uygun ve uygun olmayan alanlar olarak analiz edilmiştir. Bu değerlendirmeler ve analiz sonucunda sürdürülebilir arazi kullanımı açısından belirlenen nihai uygunluk haritasında sahanın 4 km²'si az uygun, 2896 km²'si orta derecede uygun, 248 km²'si uygun alan olarak belirlenmiştir. Ayrıca ESRI arazi tasnif yöntemi kullanılarak Bingöl Ovası ve yakın çevresindeki arazi sınıflarında meydana gelen değişim ve gelişmeleri yıllara göre değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu yöntem CBS entegrasyonu ile birlikte kullanılarak LULC (arazi kullanım/arazi örtüsü) haritaları üretilmiştir. Üretilen LULC haritalarına göre araştırma sahasında (2023 yılı) 203,965,63 ha (% 64,8) mera alanları, 63,542,44 ha (% 20,19) tarım alanları, 34,665,31 ha (% 11,01) orman alanları, 8,462,15 ha (% 2,69) yapay alanlar (yerleşme/sanayi/maden), 3,538,84 ha (% 1,12) su yüzeyleri, 600,17 ha (% 0,19) kayalık alanlar ve 0,4 ha bataklık alanların olduğu tespit edilmiştir. Bu arazi sınıflarının çoğunlukla insan kaynaklı müdahaleler sonucunda sürekli dönüşüme tabii tutularak kullanıldığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bingöl Ovası ve Yakın Çevresi, AHS, ÇKKV, CBS, ESRI Arazi Tasnif Metodu.