16. VE 17. YÜZYIL ERZURUM CAMİLERİNİN KÜLTÜREL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ANALİZLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PAKİZE ZELİHA ANGIN
Danışman: Firdevs Kulak Torun
Özet:Bu çalışmada Erzurum ili kent merkezinde konumlanan 16. ve 17. yüzyılda inşa edilen camilerin kültürel sürdürülebilirliklerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. 16. yüzyılda Ayaspaşa Cami, Lalapaşa Cami, Alipaşa Cami, Boyahane Cami, Muratpaşa Cami; 17. yüzyılda Yukarı Mumcu Cami, Kemhan Cami, Gürcükapı Cami, Hacı Cuma Cami, Caferiye Cami, Gürcü Mehmet Paşa Cami, Yeğenağa Cami, Kasımpaşa Cami, Cedid Cami, Kurşunlu Cami, Vani Efendi Cami, Aşağı Mumcu Cami olmak üzere toplamda 17 adet tescilli tarihi cami çalışma kapsamının alanı olarak belirlenmiştir. Erzurum'da kent merkezinde inşa edilmiş, çalışma kapsamına alınmış olan camiler hakkında literatür taraması, arşiv araştırması yapılmış, yapıların güncel durumları ile restorasyon ve dönemsel müdahaleleri açıklanmıştır. Elde edilen veriler kendi aralarında kıyaslanmış ve camilerin, plan özellikleri, dış mekân elemanları ve yardımcı yapılar, iç mekan elemanları, taşıyıcı sistem elemanları, yapı malzemeleri, cephe elemanları özellikleri bağlamlarında değerlendirmeler yapılarak camilerin tipolojileri saptanmıştır. Saptanan tipolojiler ışığında yapıların ve yapıların maruz kaldığı müdahalelerin, kültürel sürdürülebilirlik ilkesine uygunluğu; yapı varlığı ve işlevinin devamlılığı, plan tiplerinin sürdürülmesi, özgün dış mekan elemanlarının varlığının korunması, özgün iç mekan elemanların varlığının korunması, özgün plan ve cephe organizasyonlarının devamlılığı, özgün yapı malzemelerinin korunması, değişmişliklerin geri döndürülme durumları bağlamlarında her cami için bireysel olarak değerlendirilip birbirleri ile kıyaslamaları grafikler ve sayısal veriler yardımı ile yapılmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında değerlendirme bölümünde hazırlanan grafik değerlerinin analiz edilmesi ile kültürel sürdürülebilirliğin çalışma kapsamına dahil edilen camiler ölçeğinden faydalanarak tüm şehir camileri ölçeğine sağlanma ölçütü açıklanmış, yapı bünyesinde kültürel süreklilik ilkesine uygun olmadığı tespit edilen durumların düzeltilmesi ve onarılması için öneriler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kültürel Sürdürülebilirlik, Cami Tipolojisi, Restorasyon, Erzurum Camileri, Tarihi Cami