ENBİYÂ-NÂME( İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Saim KISTIRAK

Danışman: Sevda Önal Kılıç

Özet:

Bu çalışmada, İstanbul Arkeoloji Müzesi Yazmalar Bölümünde bulunan Enbiyânâme adlı eser transkribe edilmiştir. Kısas-ı enbiyâ türü, kaynağını kutsal kitaplardan alan bir türdür. Eserin elimizdeki bu nüshası eksik ve dağınıktır. Bu çeviri yazı çalışması ile söz konusu dağınıklık giderilmeye çalışılmıştır. Eserin içindeki Arapça ve Farsça kısımlar da transkribe edilerek Türkçe karşılıkları verilmiştir. Bunlarla birlikte Enbiyâ-nâme mesnevisinin edebiyat ve dil incelemesi de yapılmıştır. Ek olarak sözlük ve dizin de hazırlanmıştır. Bu eser, mevcut bilgilerimize göre elimizdeki Türkçe yazılmış manzum kısas-ı enbiyaların en eskisidir. 13. veya 14. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen eser, Eski Türkiye Türkçesinin özelliklerini barındırmaktadır. Yazarı ve müstensihi bilinmeyen eser, 6580 beyitlik, divanî kırması hatla yazılmış bir mesnevidir. Eserde büyük çoğunluğu ayetlerden oluşan 313 başlık vardır. Bu ayetler, manzum olarak Eski Türkiye Türkçesine çok iyi bir şekilde çevrilmişlerdir. Eser bu yönüyle kısmî bir manzum meal/tefsir örneği olarak da kabul edilebilir. Eğitici-öğretici, dinî bir eser olan Enbiyânâme'de tamamına yakını peygamber olan 37 şahsın kıssaları anlatılmaktadır. Eser -metindeki arkaik kelimelerin çokluğundan dolayı- Türk dili, Türk dili tarihi, Türk edebiyatı, Türk edebiyatı tarihi, İslamî edebiyat ve peygamberler tarihi gibi alanlarda çalışan bilim insanları için oldukça kıymetli malzemeler içermektedir. Bu nedenle Türk kültürü bakımından önemli bir eser olduğu düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Enbiyâ-nâme, kısas-ı enbiya, mesnevi, peygamber, ayet.