Organik ve inorganik gübrelerin kuru ve sulu koşullarda aspir (carthamus tinctorius L.)'ın verim, verim unsurları ve kalite üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLTAY AYÇİÇEK
Danışman: Erdoğan Öztürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, farklı organik gübreler ile kimyasal gübrelerin tek başına ve belirli oranlarda karıştırılarak kuru ve sulu şartlarda uygulanmasının aspir bitkisinin gelişmesine, verimine ve kalitesine etkilerini belirlemek amacıyla 2022 ve 2024 yıllarında Erzurum'da yürütülmüştür. Yöntem: Araştırmada Dinçer aspir çeşidi kullanılmıştır. Deneme, Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezi deneme sahasında kuru ve sulu koşullarda "Tesadüf Blokları" deneme deseninde üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Organik gübreler (sığır, tavuk ve solucan) ve kimyasal gübreler (azot ve fosfor) belirlenen sabit dozlarda tek başına ve azot + fosfor kombinasyonunda %50 azaltılarak organik gübrelerin tam dozlarıyla birlikte uygulanmıştır. Araştırmada bitki boyu, dal sayısı, sap çapı, tabla çapı, tabla başına tohum sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, yağ ve protein oranı ile yağ verimi incelenmiştir. Bulgular: Gübre uygulamalarının, incelenen karakterlerin büyük bölümü üzerine istatistiksel olarak önemli etkiler oluşturduğu belirlenmiştir. Denemenin her iki yetiştirme ortamında da bitki boyu, dal sayısı, sap çapı, tabla çapı, tabla başına tohum sayısı, bin tane ağırlığı, tohum verimi, yağ oranı ve yağ verimi gibi temel büyüme ve verim bileşenlerinin çoğunda gübre uygulamaları arasında önemli farklılıklar saptanmıştır. Bununla birlikte, yağ oranı sulu ve kuru koşullarda, dal sayısı ise sulu koşullarda yıl etkisi yönünden önemsiz bulunmuş, bu karakterler dışında kuru ve sulu koşullarda diğer tüm özelliklerin yürütüldüğü yıllar arasında istatistiksel olarak önemli farklılık tespit edilmiştir. Sonuç: Kuru koşullarda yürütülen iki yıllık değerlendirmede uygulamalar arasında önemli farklılıklar ortaya çıkmış ve birçok karakterde en yüksek değerler organik gübre uygulamalarından elde edilmiştir. Yıllar ortalamasına göre bitki boyu G2 (%100 azot, 71,0 cm), dal sayısı G1+G4 (%50 NP + %100 sığır gübresi, 5,0 adet), tabla çapı G4 (%100 sığır gübresi, 24,3 mm), tabla başına tohum sayısı G1+G6 (%50 NP + %100 solucan gübresi, 33,5 adet) ve bin tane ağırlığı G1 (%100 NP, 50,1 g) uygulamalarında en yüksek düzeyde bulunmuştur. Verim parametreleri incelendiğinde, G4 (%100 sığır gübresi) uygulaması hem tohum (261,8 kg/da) hem de yağ verimi (71,6 kg/da) ile en yüksek değerlere ulaşmıştır. Yağ oranı bakımından en yüksek değer G3 (%100 fosfor, %29,0) uygulamasında tespit edilmiştir. Sulu koşullarda ise bitki gelişimi ve verim bileşenleri üzerinde mineral azotlu gübrelemenin belirgin etkisi görülmüştür. Yıllar ortalamasına göre bitki boyu G1+G6 (%50 NP + %100 solucan gübresi, 78,1 cm), dal sayısı G1+G4 (%50 NP + %100 sığır gübresi, 5,0 adet), sap (7,3 mm) ve tabla çapı (24,9 mm) G2 (%100 azot), tabla başına tohum sayısı G4 (%100 sığır gübresi, 36,5 adet) ve bin tane ağırlığı G1+G5 (%50 NP + %100 tavuk gübresi, 51,2 g) uygulamalarında en yüksek düzeyde gerçekleşmiştir. Verim parametreleri açısından tohum (285,8 kg/da) ve yağ (73,6 kg/da) verimleri G2 (%100 azot) tüm uygulamaların üzerinde yer almıştır. Yağ oranı bakımından en yüksek değer G3 (%100 fosfor, %28,5) uygulamasında belirlenmiştir. Sulu (%21,0) ve kuru (%17,0) koşullarda en yüksek protein oranı ise G1 + G6 (%50 NP + %100 solucan gübresi) uygulamasından elde edilmiştir. Bu bulgular doğrultusunda kuru koşullarda %100 sığır gübre (G4) uygulması öne çıkarken, sulu koşullarda %100 azot (G2) en uygun gübre uygulaması olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca kimyasal gübre kullanımının azaltılmak istendiği durumlarda G1+G4 ve G1+G5 gibi organik destekli kombinasyonlar tamamlayıcı seçenekler olarak değerlendirilebilir