Muhibbî Divan'ının dil bilgisi incelemesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜJDE TANRIKULU

Danışman: Hüsna Kotan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Muhibbî, XVI. yüzyılda yaşamış Osmanlı Devleti'nin onuncu padişahı Kanunî Sultan Süleyman'ın mahlasıdır. Türkçe Divan'ı ve Farsça Divan'ı bulunmaktadır. Şair'in Türkçe Divan'ı üzerine birçok çalışma yapılmasına rağmen dil açısından detaylı bir inceleme yapılmamıştır. Bu durum tarafımızca Türkoloji açısından eksiklik olarak görülmüştür. Bu sebepten Muhibbî Divan'ı dil bilgisel açıdan incelenmiştir. Bu çalışma "Ses Bilgisi" ve "Şekil Bilgisi" olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. "Giriş" bölümünde Muhibbî'nin (Kanunî Sultan Süleyman) tarihî ve siyasî hayatı hakkında; Farsça Divan'ı ve nüshaları tanıtılmış, Türkçe Divan'ın dil ve üslup özellikleri, nüshaları ile ilgili bilgiler verilmiştir. "Ses Bilgisi" bölümünde eser Eski Türkçe ve Eski Anadolu Türkçesi ile karşılaştırılarak ses özellikleri belirlenmeye çalışılmış; ses değişmeleri, ses uyumları, ses türemesi, ses düşmesi, ses tekleşmesi, göçüşme (metatez), ünsüz birleşmesi, ünsüz derilmesi gibi ses olayları incelenmiştir. "Şekil Bilgisi" bölümünde ise isimlerde yapım ve çekim, sıfatlar, zarflar, edatlar, zamirler; fiillerde yapım ve çekim, ek fiiller, fiilimsiler ve birleşik fiillerin özellikleri incelenip bunların metin içindeki görevleri belirlenerek örnekler eşiğinde dikkatlere sunulmuştur. Çalışmanın "Sonuç" bölümünde çalışma değerlendirilmiştir, eserde tespit edilen Eski Anadolu Türkçesi özellikleri de verilmiştir. Çalışmanının "Kaynakça" kısmında faydalanılan eserlerin künye bilgileri verilmiştir.