Yeni bir heterosiklik halka sistemi olan 1,2-dioksazepin-3,6-dion ve türevlerinin sentezi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜŞRA NUR AYDIN KANDEMİR

Danışman: Hasan Seçen

Özet:

Amaç: Furan, fotooksijenasyon veya kimyasal oksidasyonla doymamış-1,4-dion`a dönüştürülebilmektedir. Furan halkasına bağlı yan zincir üzerine nükleofilik gruplar içeren sistemlerde oksidasyon ürünü ile bu nükleofilik gruplar etkileşerek daha farklı ürün dağılımlarına ulaşılabilmektedir. Bu tez kapsamında spesifik olarak C1'de hidroksilamin içeren furan türevlerinin oksidasyonu, ara maddelerin sentetik potansiyelinin araştırılması ve literatürde bugüne kadar bilinmeyen 1,2-oksazepin-3,6-dion iskelet yapısının sentezi için yöntem geliştirilmesi amaçlandı. Yöntem: Bu tez kapsamında alkil zincirinin C1 karbonunda hidroksilamin grubu ihtiva eden furan türevlerinin sentezleri için yeni yöntemler geliştirildi. Sentezlenen çıkış bileşiklerinin m-CPBA ile kimyasal oksidasyonları incelendi. Oksidasyon ara ürünlerinin nükleofilik hidroksilamin grubu ile etkileşmesiyle yedi üyeli hemiaminaller elde edildi. Kararsız olan bu hemiaminaller Jones oksidasyonuyla 1,2-dioksazepin-3,6-dionlara dönüştürüldü. Bu bileşiğin karbonil ve alken pozisyonlarından türevlendirilmelerine yönelik çalışmalar yapıldı. Bulgular: Bu tez kapsamında indirgemeleri gerçekleştirilen bütün örnek bileşikler için en uygun şartları belirlemek amacıyla optimizasyon çalışmaları yapıldı. 1,2-dioksazepin-3,6-dion (132)' de laktam ve keton olmak üzere iki farklı karbonil grubu bulunmaktadır. Seçilen indirmeğe metodunda bu karbonil gruplarından seçimli olarak sadece keton karbonilin indirgeneceği öngörülürken yapılan reaksiyon denemelerinde laktam karbonilinin de indirgendiği ve halkanın açıldığı gözlendi. Sonuç: Bu tez kapsamında önerildiği gibi basit çıkış bileşiklerden başlayarak sentezi başka yöntemlerle çok kolay olmayan yapısal olarak kompleks, prokiral ve kiral merkezler içeren bileşiklerin sentezine yönelik kurguladığımız hipotezin genel olarak başarı ile sonuçlandığı görüldü. Bu tez çalışmalarında literatürde bir ilk olan 1,2-dioksazepine-3,6-dion bileşiği ve onun türevlerinin sentezi başarıldı.