Cyclotrichium Niveum'un asetilkolinesteraz inhibitör aktivitesinin incelenmesi ve aktiviteden sorumlu bileşiklerin izolasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eczacılık Farmakognozi Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAHAMMAD SAMADLI
Danışman: Hilal Özbek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu tezde Cyclotrichium niveum türünün asetilkolinesteraz inhibitör etkisinin incelenmesi ve aktiviteden sorumlu bileşik(ler)in tespit edilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Bu çalışmada, bitki materyalinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanol ekstresi farklı polaritedeki çözücülerle (n-hekzan, kloroform, etil asetat, n-butanol, su) fraksiyonlandırılmıştır. Elde edilen ana ve alt ekstrelerin asetilkolinesteraz inhibitör aktiviteleri tespit edildikten sonra etkili bulunan n-butanol ekstresi üzerinde kromatografik yöntemlerle izolasyon çalışmaları yapılmış ve moleküllerin yapı aydınlatma çalışmaları spektroskopik yöntemler (1D-, 2D-NMR, UV ve MASS spektroskopisi) kullanılarak yürütülmüştür. Asetilkolinesteraz inhibitör aktivite çalışmaları Ellman yöntemi yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular: C. niveum'dan hazırlanan metanol ekstresi 0.00419 µg/µL IC50 değeriyle referans madde takrine (IC50 = 0.0247 µg/µL) kıyasla daha güçlü asetilkolinesteraz inhibitör etki göstermiştir. Metanol ekstresinin fraksiyonlandırılmasıyla elde edilen n-hekzan, kloroform, etil asetat, n-butanol ve su ekstrelerinin asetilkolinesteraz inhibitör etkileri sırasıyla IC50 = 0.0027, 0.0324, 0.0036, 0.0028, 0.0033 µg/µL olarak belirlenmiştir. İzolasyon çalışmalarına en yüksek aktivite gösteren ekstrelerden biri olan n-butanol ekstresiyle devam edilmiş ve 3 kalkon ile 1 triterpen elde edilmiştir. Bileşiklerin asetilkolinesteraz inhibitör aktiviteleri standart madde takrin ile kıyaslandığında takrine (IC50 = 0.0150 µM) en yakın inhibisyonu gösteren saf maddenin 0.0460 µM IC50 değeri ile CYC-1 olduğu görülmüştür. Onu 0.0576, 0.0803, 0.1555 µM IC50 değerleriyle sırasıyla CYC-2, CYC-3 ve CYC-4 takip etmiştir. Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, bitkisel kaynaklardan elde edilen potansiyel AChE inhibitörlerinin farmakolojik kullanımına yönelik kapıları aralamaktadır. Anahtar Kelimeler: Asetilkolinesteraz, Cyclotrichium niveum, kalkon, Lamiaceae