Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanılı Hastalarda Zihin Gezinmesi, İnsomnia, Kronotip Ve Zihin Kuramının İlişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Oğuzhan ŞENEL
Danışman: Esat Fahri Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanılı hastalarda zihin gezinmesi, insomnia, kronotip ve zihin kuramının kendi aralarındaki ilişkilerini incelemektir. Yöntem: Çalışmaya komorbid psikiyatrik tanısı olmayan, 125 DEHB tanılı hasta alındı. Katılımcılara, DSM-5 Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme Klinisyen Versiyonu (SCID-5), sosyodemografik ve klinik veri formu, Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Aşırı Zihinsel Gezinme Ölçeği (AZGÖ), Uykusuzluk Şiddet İndeksi Ölçeği (UŞİ), Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği (SAÖ), Dokuz Eylül Zihin Kuramı Ölçeği (DEZİKÖ) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) uygulandı. Sonuçlar ve diğer klinik veriler analiz edildi. Bulgular: Doğrusal regresyon analizi sonuçlarımıza göre AZGÖ puanı ile ASRS toplam puanının (β=0,364, p<0,001), UŞİ puanının (β=0,195, p=0,001) ve self-mutilasyon öyküsünün (β=1,611, p=0,020) anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulundu. UŞİ puanı ile öz geçmişinde DEHB dışında psikiyatrik tanı varlığının (β=2,216, p=0,027) ve AZGÖ puanının (β=0,405, p<0,001) pozitif yönde; SAÖ puanının (β=-0,093, p=0,016) ise negatif yönde anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulundu. SAÖ puanı ile self-mutilasyon öyküsünün (β=-5,874, p=0,007), UŞİ puanının (β=-0,464, p=0,009) ve ASRS A bölümü puanının (β=-0,646, p=0,002) anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulundu. DEZİKÖ toplam puanı ile DEHB için ilaç kullanımının (β=1,276, p=0,001) ve yüksek sosyoekonomik düzeyin (β=0,776, p<0,001) anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulundu (β=1,276, p=0,001). Mediasyon analizi sonucuna göre ASRS toplam puanı ile UŞİ puanı arasında doğrudan ilişki saptanmazken (β= 0,106, p=0,356), ASRS toplam puanı artan AZGÖ puanları aracılığıyla UŞİ puanları üzerine dolaylı etki gösterdi (β=0,386, p<0,001). Sonuç: Regresyon analizlerinin sonuçları DEHB hastalarında zihin gezinmesi, insomnia, kronotip ve zihin kuramı ile ilişkili olabilecek faktörleri ortaya koymuştur. DEHB hastalarında bu alanlarda (zihin gezinmesi, insomnia, kronotip ve zihin kuramı) yapılacak müdahalelerde elde ettiğimiz regresyon analiz sonuçlarının dikkate alınabileceğini düşünüyoruz. Zihin gezinmesinin DEHB semptomları ile insomnia seviyeleri arasındaki ilişkide tam aracı rol oynaması, insomnia belirtileri yaşayan DEHB hastalarında göz önüne alınması gereken bir bulgudur. Anahtar Kelimeler: dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, insomnia, kronotip, zihin gezinmesi, zihin kuramı