KARASU NEHRİ’NDE (ERZURUM) YAŞAYAN Barbus lacerta ile Chondrostoma regium TÜRLERİNİN İNCELENMESİ ve KİRLİLİK FAKTÖRÜNÜN TÜRLER ÜZERİNDE BIRAKTIĞI ETKİNİN HİSTOPATOLOJİK-TOKSİKOLOJİK YÖNLERİYLE ARAŞTIRILMASI

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Şeymanur ADİL

Danışman: Turgay Şişman

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, 2015-2016 yılları arasında Karasu Nehri'nden seçilen dört istasyondan alınan su, sediment numunelerinde analizler yapılmış, bölgedeki Barbus lacerta ve Chondrostoma regium türlerinin bazı gelişim parametrelerine bakılıp, balıkların mevcut kirlilikten etkilenme durumları toksikolojik, histopatolojik, biyokimyasal yönleriyle araştırılmıştır. Mayıs-ekim ayları arasında aylık olarak örneklenen balıkların dişi:erkek oranı 1,6:0,6 olarak hesaplanmıştır. İncelenen B. lacerta bireylerinin yaş grupları I-IV arasında bulunmuş ve çoğunluğu III yaş grubu oluşturmuştur. C. regium türlerinin ise yaş grupları I ile VI arasında değişmekteyken, yoğunluğu IV yaşta gözlenmiştir. Ortalama gonadosomatik Iindeks (GSİ) değeri balıkların mayıs-haziran döneminde yumurtladıklarını göstermiştir. Balıkların kondisyon faktörü (KF) değeri GSİ'ye paralel olarak mayıs ve haziran aylarında en yüksek değerini almıştır. Su ve sediment örneklerinde bazı ağır element (Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn, As, Se, Br, Sr, Pb) birikim yoğunluğunun 2. istasyonun suyunda ve 1. istasyonun sedimentinde fazla olduğu tespit edilmiştir. Balık dokularında yapılan element analizinde ise kas dokuda metal konsantrasyonu standart değerlerde bulunurken, karaciğerde kas dokusuna oranla daha fazla birikim görülmüştür. Genotoksik hasarı belirlemek için mikronükleus testi ile balıkların eritrositlerinde mikroçekirdek ve eritrositik çekirdek anormallikleri tespit edilmiştir. Belirlenen mikronükleus ve eritrositik çekirdek anormalliklerinin frekansı istasyonlara göre değişiklik göstermiştir. Dokulardaki patolojik anormalliklerde de önemli artışlar gözlenmiş ve istasyonlara göre doku değişim derecesi (DTC) değerleri farklı bulunmuştur. Kan doku örneklerinde antioksidan savunma sisteminin durumu TAS ve TOS değerleri ile ölçülmüş, oksidatif stresin mevcut olduğu görülmüştür. TAS ve TOS değerlerinde istasyonlar arası istatistiksel açıdan önemli farklılıklar belirlenmiştir.