Erzurum'da Hamam Mimarisi ve Hamam Kültürü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAHURE ÇINAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Zerrin KÖŞKLÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanlık tarihi kadar eski olan hamam, eski çağlarda dini inançların etkisi altında doğmuş bir yapı tipidir. Anadolu Türk hamam mimarisi başlangıcından günümüze değişime uğramadan özelliklerini sürdürmüştür. Her dönemde örneklerine rastlanan hamamlar Anadolu Selçuklu ve Beylikler döneminde de yapılmış olmasına rağmen günümüze ulaşan çoğu hamam yapısı Osmanlı dönemine aittir.Erzurum'da XVI-XVIII. yüzyıllardan kalan 14 tarihi hamam bulunmaktadır. Bunlar; Askeri, Boyahane, Çifte Göbek, Erzurum, Gümrük, Hanım, Kale, Kırkçeşme, Küçük, Lalapaşa, Murat Paşa, Saray, Şeyhler, Tahta Hamamlarıdır. Klasik Osmanlı plan şemasına sahip olan hamamlar soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşmaktadır. Bu hamamlar genellikle tek fonksiyonlu yapılmışlardır. Sadece Boyahane Hamamı ve Kırkçeşme Hamamı çift fonksiyonludur. Ancak, Boyahane Hamamı yapılan onarımlarla kadınlar kısmının soyunmalık bölümü camiye çevrilmiştir. Şeyhler Hamamı restore edilmemiş, Askeri Hamam ve Gümrük Hamamı restore edilmiştir. Fakat kullanılmamaktadır. Kale Hamamı ise yıkık durumdadır. Erzurum'un ilçeleri olan Oltu'da 3, Tortum'da 1 kullanılmayacak durumda olan hamam yapısı vardır.Erzurum hamamları ekonomik olması, gelir getirmesi amacıyla kısa sürede inşa edilmiş yapılar olduğundan ucuz ve hızlı inşa edilebilir malzemenin kullanımını tercih edilmiştir. Bu nedenle Erzurum yöresindeki hamamlarda beden duvarlarında moloz taş ve kesme taş, üst örtüde ise tuğla malzeme kullanıldığı görülmektedir. Sade bir görünüm yansıtan Erzurum hamamlarında süslemeye fazla yer verilmemiştir.Türklerin en önemli özelliklerinin arasında hamam geleneği yer almaktadır. Bu gelenek içerisinde hamamda kullanılan malzemelerde bulunduğu yöreye göre farklılıklar göstermektedir.Hamamlar, sadece temizlenilen bir yer değil, toplumsal hayatın vazgeçilmez bir öğesidir. Anadolu kültürünün değişmez bir parçası olan hamam geleneği Erzurum'da da varlığını devam ettirmektedir. Bu geleneklerde temizliğin yanı sıra sevinç ve acı paylaşılmaktadır.