Ekim zamanlarına göre uygulanan değişik azotlu gübre formlarının yağlık ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinin verim ve verim unsurlarına etkisi.
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA NUR ALBAYRAK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Erdoğan ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, değişik azotlu gübre formlarının farklı ekim zamanlarında ekilen yağlık ayçiçeğinin Erzurum ekolojik koşullarında verim ve verim unsurlarına etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada üç farklı ekim zamanı (22 Nisan, 2 ve 12 Mayıs), iki yağlık ayçiçeği çeşidi (orta erkenci: Sirena ve geçci: Teknosol) ve 3 azotlu gübre formu (amonyum sülfat, amonyum nitrat ve üre) yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme deseninde "Bölünmüş Pareseller" düzenlemesine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; çıkış süresi, çıkış oranı, çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, sap çapı, tabla çapı, tane tutma oranı, tane iç oranı, yağ oranı, protein oranı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, dekara tane ve yağ verimi gibi karakterler incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre ekim zamanı uygulamasının incelenen karakterler içerisinde çıkış oranı, çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, tabla çapı, yağ oranı, protein oranı, hektolitre ağırlığı ve yağ verimi üzerine etkileri deneme yılında önemli bulunmuştur. Ekim zamanı geciktikçe, bitki boyu, tane iç ve protein oranları hariç incelenen diğer tüm karakterlerde azalma belirlenmiştir. 22 Nisan (birinci ekim)'da yapılan ekimde en yüksek çıkış oranı (%90,08), tabla çapı (20,0 cm), tane tutma oranı (%90,7), tane iç oranı, yağ oranı (%47,4), bin tane ağırlığı (64,5 g), hektolitre ağırlığı (396,2 g), tane verimi (273,1 kg/da) ve yağ verimi (131,0 kg/da) tespit edilmiştir. Farklı formlarda uygulanan azotlu gübre formalarının incelen tüm karakterler üzerine etkileri önemli olmamıştır. Azotlu gübre olarak uygulanan amonyum sülfat formunda çıkış oranı (%78,47), tabla çapı (19,4 cm), tane tutma oranı (%90,9), tane iç oranı (73,1), protein oranı (%12,8) ve hektolitre ağırlığı (389,0 kg) en yüksek olurken, Amonyum nitrat uygulamasında bin tane ağırlığı (65,6 g) ve tane verimi (261,4 kg/da) gibi karakterler en fazla olmuştur. Üre uygulamasında ise yağ oranı (%45,1) ve yağ verimi (119,7 kg/da) en yüksek olmuştur. Ayçiçeği çeşitlerinin ise çıkış süresi, olgunlaşma süresi, tabla çapı ve tane tutma oranı hariç diğer bütün karakterler üzerine etkisi önemli bulunmuştur. Sirena çeşidinin yağ (%48,1) oranı, bin tane ağırlığı (68,1 g), hektolitre ağırlığı (391,9 g), dekara tane (287,3 kg) ve yağ (141,4 kg) verimi gibi önemli karakterler bakımından Teknosal çeşidine göre daha yüksek değerlere sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, bölge şartlarında yağlık ayçiçeği ekiminin mümkün olan en erken zamanda (22 Nisan) yapılması, azotlu gübre formlarının da özellikleri dikkate alınarak amonyum sülfat uygulamasının ve erkenci Sirena ayçiçeği çeşidinin kullanılması önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Ayçiçeği, Helianthus annuus L., azot formları, ekim zamanı, verim, verim unsurları