MaaS ekosistemlerinde blokzincir tabanlı sistem önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYA ŞUHEDA CEYLAN
Danışman: Burak ERKAYMAN, Bilal USANMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu tez çalışmasında, üretim süreçlerinin dijitalleştirilmesine yönelik yeni nesil bir çözüm önerisi olarak, blokzincir teknolojisinin kullanıldığı, dağıtık ve güvenli bir üretim ağı modeli sunulmuştur. Manufacturing as a Service (MaaS) yaklaşımı çerçevesinde, çok paydaşlı üretim senaryolarında güven, şeffaflık ve otomasyon ihtiyaçlarına yanıt verebilecek blokzincir tabanlı bir sistem mimarisi tasarlanması amaçlanmıştır. Geliştirilen sistem önerisi, kullanıcıların üretim talebinde bulunabildiği, tedarikçileri doğrudan seçebildiği ve servis zincirlerinin akıllı sözleşmeler aracılığıyla otomatik olarak oluştuğu bir yapı üzerine inşa edilmiştir. Yöntem: Araştırma, senaryo temelli modelleme yaklaşımı doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Hyperledger Fabric altyapısı kullanılarak önerilen sistemin işleyişi teorik olarak modellenmiş ve geliştirilen mimarinin teknik bileşenleri detaylı biçimde tanımlanmıştır. Çalışma kapsamında blokzincir ağı, akıllı sözleşmeler (chaincode), istemci uygulamaları, API ağ geçidi ve veri saklama yapıları senaryo düzeyinde ele alınmıştır. Bulgular: Senaryo temelli modelleme sonucunda, blokzincir teknolojisinin üretim ekosistemlerinde veri güvenliği, işlem izlenebilirliği ve süreç bütünlüğü açısından önemli avantajlar sunduğu görülmüştür. Kullanıcının sipariş oluşturmasından tedarikçi seçimine ve sürecin tamamlanmasına kadar olan adımların, akıllı sözleşmeler aracılığıyla sistematik şekilde yürütülebildiği varsayılmıştır. Her işlem blokzincir üzerine zaman damgalı ve değiştirilemez kayıtlar olarak işlenmiş; böylece sistemin şeffaflık, doğrulanabilirlik ve hesap verebilirlik özelliklerini desteklediği değerlendirilmiştir ayrıca, manuel onay süreçlerinin ortadan kalkması ve otomasyonun artmasıyla, üretim sürecinin hız ve verimlilik açısından optimize edilebileceği öngörülmüştür. Sonuç: Tez kapsamında önerilen blokzincir tabanlı MaaS mimarisi, üretim sistemlerinde çoklu paydaş yapısını destekleyen, güvene dayalı işlem akışı sağlayan ve merkeziyetsiz bir veri yönetimi sunan yapısıyla önemli katkılar sağlamaktadır. Sistem, kullanıcı kontrollü servis oluşturma mantığıyla esnekliği artırmakta; akıllı sözleşme temelli otomasyon sayesinde ise süreçlerin dijitalleştirilmesini ve standardize edilmesini olanaklı kılmaktadır. Bu yönüyle önerilen model, üretim sektöründe dijital dönüşümün temel dinamiklerinden biri olarak değerlendirilebilecek niteliktedir. Anahtar Kelimeler: Blokzincir, Hyperledger Fabric, Manufacturing as a Service, Akıllı Sözleşme, Endüstri 4.0, Üretim İzlenebilirliği